Page 84 - Майаҕатта Бэрт Хара

.МАЙАҔАТТА БЭРТ ХАРА

фессор А.И. Гоголев да бигэргэтэр. Кини
еуруйарынан: «У азиатских кочевников «... «Х ара-сагы лы » по древн ет ю рски
переводит ся, как «северн ы е саки», ибо
было широко распространено цветовое
слово — «хара» обозн ач ало слово «север».
обозначение стран света. Древние тюрки
П о древн и м п редан иям , х а р а сагы лы бы ли
им пользовались не менее активно, чем
вы соким и, свет л оглазы м и и
линейно-пространственной ориентацией. «дол голи ц ы м и ».
Так, словом кара «черный» обозначали
«север», ак «белый» (як. үрүҥ «белый»,
соответствует др. — тюрк, өрүн «свет­ буоларын бэлиэтээн «Майаатта Бэрт
лый») использовали для обозначения Хара» диэбитигэр тахсар. Оччотугар
«запад». Эти обозначения соответствуют сиик буолан симэлийбит Майаат омуктар
аналогичным якутским понятиям»1. олохторо билиҥҥи Майаҕас бөһүөлэгин
Үөһээ ахтыллыбыт учуонайдар этии- аатыгар иҥэн сылдьарыгар тахсар.
лэриттэн таһаардахха, «хара саҕыл» диэн Ити сабаҕалааһыны ылынар буоллах-
сахалар, Саха сиригэр бэрт өрдөөҕүтэ, ха «Майаҕас» аата хантан силис-мутук
б.э. VII-VIII үйэлэригэр кэлэн олохсуйан тардара чуолкайданар. Итини ааҕааччы
хаалбыт, хоту түспүт сахалары (саҕай- ылынара-ылыммата бэйэтин көҥүлэ.
дары) ааттыыллар эбит. Кинилэр үөрэх- Оттон ист.н.д. Андриан Борисов
тээхтэр бэлиэтииллэринэн, үгүс үйэлэр суруйарынан: «Легендарного Борогонца
түгэхтэригэр, саха төрдүнэн аатырар Ку- знают во всех улусах. У себя на роди­
рыканнары кытта ыаллыы олорбуттара. не он затмил образ знаменитого Лөгөй
Хакас норуотугар билигин да саҕай (са- тойона ... по всей вероятности, данный
хай) диэн биис баара биллэр. Оттон саха персонаж является самым древним из
үһүйээннэригэр, номохторугар «Хара всех известных аналогов. О древности
Саҕыллар», эбэтэр «Тыал буолбуттар» свидетельствует количество имен, кото­
былыргы Бороҕон улууһун сирин терүт рым наделила его фольклорная тради­
олохтоохторун быһыытынан кэпсэнэл- ция. ...сами борогонцы (называют его)
лэр. Ол курдук, Бороҕон сэһэнньиттэрэ — Майаҕатта, Хайыктыган, Майытты-
үһүйээннэргэ Майаҕатта Бэрт Хара бы­ ман. Такие известные формы как Байыт­
лыргы аатын Бэрт Хара, Байыттыман, тыман, Маянтылап назван в версии И.А.
Майаттыман диэн ааттыыллара биллэр. Худякова, повидимому, самой первой
Оттон Майааттар Саха сирин сиик буо- записи легенды о прославленном боро-
лан симэлийбит түҥ былыргы олохтоох- гонце». По соседству с богатырем живут
торо. загадочные хоринцы во главе с Сыҥаах
Бороҕоттор добун боотурдара ити Абыйакаан, Тарбыах Тиис. «Хоролор
уустартан төрүттээҕин ыйан «Майатты­ былыргылара бэрт төрүт уус киһилээх,
ман», «Хара» диэхтэрин соп курдук. От­ сүөһүлээх, төрүттээх аймах-билэ дьон
тон Тыгын Майаттыманы «Хара саҕыл- эбиттэрэ үһү»1.
лар», «тыал буолбуттар» удьуордара

1 А.А. Николаев Тайная история саха. 2015.—стр.29, 31.
1 А.И. Гоголев. Якуты, стр. 35.
82