Page 38 - Ахтар ытык иэстээхпит

сирдэрбитин "хаһаастаах ампаардаах" курдук санаан тиийэрбит.
Билигин санаатахха, төһө да сэбиэскэй дэлэгэй кэм буоллар, кини
бэйэтин кэмитгэн инникилээн испитэ көстөр. Чахчы да айылҕаҕа
хаһаайынныы сыһыаннаһар, барытын ааҕан-суоттаан үлэни-
хамнаһы тэрийэр билиҥҥи кэмҥэ сөп түбэһэр бастыҥ салайааччы
эбит. Ол эрдэлээн төрөөн бэйэтин кыаҕын, өйүн-санаатын кыайан
ситэри арыйбатах быһыылаах. Билиҥҥи кэмҥэ, ырыынак ытарчата
ыга ылан олорор кэмигэр, биһиги аҕабыт курдук салайааччылар,
үлэни сатаан тэрийэр дьоҕурдаах дьон наадалар эбит.

ДЬИЭ КЭРГЭММИТ - БИҺИГИ ҮҮММҮТ,
САЙДЫЫБЫТ БИҺИКПИТ
Ханнык баҕарар омук үтүө өйүн-санаатын, кулыуратын, үгэстэрин,
материальнай баайын биһигэ - ыал. Дьиэ кэргэн оҕо үтүө киһи
буола иитиллэн тахсар саамай саҕаланар биһигинэн буолар. Хас
биирдии ыал иитии боппуруоһугар тус-туспа ньыманы, такайьп>1ҥы
туттар. Оҕо хайдах киһи буола улаатара дьиэ кэргэн ис эйгэтитгэн
тутулуктаах, кыра оҕо сааһьггтан дьиэ иһигэр, дьоҥҥо-сэргэҕэ,
тулалыыр эйгэҕэ хайдах-туох сыһыан олохтоммутутган сабыдыаллаах.
Адаһа дьиэ оҕону кэрэҕэ, үтүөҕэ уһуйар, дюҕурун, сатабылын уһаарар,
талаанын арыйар. Оҕо барыны өйдүү сатыыр, сатабыллаах буолууну
баһылыы үөрэнэр кыһата сахаларга былыр былыргыттан ыал
"холумтаныттан" тутулуктаах диэн өйдөбүл баар. Ол аата, бу ыал
хайдах-туох олохгооҕо, сиэрдээҕэ-туомнааҕа, дьоҥно-сэргэҕэ хайдах
сыһыаннааҕа, үлэҕэ-олоххо туруктааҕа, дьарьпсгааҕа, сатабыллааҕа
буолар. Манна кинилэр оҕолорун хайдах иитэллэрэ, аймахтарыгар
сыһыаннара, ыалдьыт-хоноһо сылдьара, дьоҥҥо көмөлөрө,
олохторо-дьаһахтара - барыта киирэр. Балартан сиэттэрэн ыал
сиэрэ-туома олохтонор.
Биһиги аҕабыт Нэптиэҥҥэ олорор эрдэхпитинэ, кэлин
Сыырдаахха көһөн киирбиппит да кэннэ куруутун үгүс түбүктээх
сылдьааччы. Күнүс бииргэ олорон биирдэ эмэ эбиэттэспитин
өйдөөбөппүн. Оччолорго онно биһиги улаханнык кыһаммат да
этибит, хайдах эрэ буолуохтааҕын курдук саныырбыт. Кэлин ыал
буолан, отуччабар тиийэн баран биирдэ өйдөөбүтүм. Кини
биһигини иитэр, улаатьшнарар, киһи гынар кыһалҕаттан хаһан да
бүппэт түбүккэ сылдьыбыт эбит. Сэттэ оҕону аһынан-таҥаһынан
хааччыйаары, дьиэ кэргэнэ кыһалҕаны билбэт туруктаах буоларын
олохтоору кыһаммыт эбит. Ол да иһин биһиги атын ыал
оҕолорутган туох да итэҕэһэ суох сананан, тэҥҥэ сылдьар кыахганан
иитиллибиппит, үөрэммиппит, сайдыбыппыт. Аҕабыт туһунан үгүс
ыал ийэтэ: "Саһыл Миитэрэй (эбэтэр Дмитрий Иванович) биһиги
оҕонньотторбутунааҕар быдан сытыы, булугас-талыгас”, - диэн
хайгыылларын элбэхтик истэрбит.
Аҕабыт биһиги күүстээх, кыанар дьон буолан тахсыахпытын
баҕарар этэ. Ол да иһин икки уолун бастаан Ваняны, онтон Васяны
тус бэйэтин массыынатынан илдьэн, улуу тренери Коркины