Page 12 - Айдааннаах үйэ уолаттара

Оҕонньорум мин анныбар сытар. Сытан эрэн арааһы кэпсэтэбит.
Онои балайда сэргэхсийэ быһыытыйдыбыт. Омук сиригэр сору-муҥу
көрө сырыттахха, саха киһнтэ, саха саҥата «сыттыын- сымардыын»,
дуораанныын күндүтэ бу үчүгэйин. Оттон өллөхпүнэ умнуллаа ини.
Дьоннорбун помещиктар кэлэ-кэлэ талан ылан, илдьэ баран
истилэр. Ол аата, аны немец помещиктарын хамначчыттара буолар
аналланныбыт. Мин му^гнаах сириллэн, хаалан истим. Буолумуна
даҕаны, алта уонтан тахса киилэлээх киһи, баара суоҕа отучча эрэ
киилэ ыйааһыннаммыт, уҥуох-тирии сордооҕу хайа акаары помещик
көрөн туран ылыаҕай? Тиһэҕэр, 65 саастаах отставкаҕа тахсыбыт
офицер Антон Мортенгетер диэн уруттаабыт муннаах быһыылаах,
хаамтаҕын аайы «тыаһата» сылдьар офицерга түбэстим. Мантан
антах «клайнт-рус» (кыра нуучча) диэн ааттанным. Миигин кытта
Украина оҕонньоро «Даниит-гросс рус» (улахан нуучча) баара. Үһүс-
пүт эдьиийим кэриэтэ истшгник санаабыт Мария диэн нуучча кыыһа
баара. Ол барахсан эрдэ кэлбит этэ, олохсуйбут. Миигин аһынар,
уора-көстө аһатар. Онно билбитим улуу нуучча норуотун сорох дьоно
наһаа аһыныгас. сылаас дууһатаахтарын. омугуттан тутулуга суох
киһиэхэ киһилии сыһыаннаһалларын, эрэйи-кыһалҕаны тэҥҥэ үл-
лэстэллэрин. Бу хаһаайыттарбыт уон үс оҕолоох, улаханнык бай-
батах ыатлар. Сиргэ үлэлииллэр. сүөһү инттинэллэр. Бэйэлэрэ трак-
тордаахтар. Хотонноро механизациялаах. Биһиги үс хамначчыт
аҥыы-аҥыы анал үлэ.пээхпит. Даниил атынан ону-маны таскайдыыр.
Мария хотон иһин эппиэттиир. Мин хотон тас өртүгэр сылдьабын.
Мария сымыыт уоран сиэтэр, хаҕын саахха кистиибин. Маны таһы-
нан хоруҥ отунан сойута ууруллубут үүттэрин оборон иһэбин. Ити —
хонньо аһылыктарым. Онон бэрт сотору киһитийдим, үлэбэр да
киэптэппэппин.
Улахан баҕайы боруода атыыр оҕустаахтар. Биирдэ ону мэччи-
тэргэ соруйдулар. Чурумчутуттан утары анньар анал мастаах эбит,
ону өйдөөмүнэ, быатыттан сиэтээри гыммыппар мөҕүрээтэ. Мин
буойаарыбын быанан сирэйгһ биэрдим. Оҕуһум өһүргэннэ бадахтаах,
утары ыстанна, сүүһүнэн түстэ Мин эһиллэн хааллым, «өллүм»
диэн сапаа эпэс гынна. Хата муоһа туора буолан абыраата, кыратык
дөйө быһыытыйды?<т. Оҕуһум кэлэн, сыллаан көрдө уонна, баҕайы,
бырдах киһи, аатыгар эрэ дьоҕойон «дук» гыммыппар сөп буолбут
диэбиттии, сыптарыйан ыһылыннара-ыһылыннара үөрдэригэр бара
турда. Мин балайда ыарыыланным, бүтэй нөҥүө, күлүк сиргэ тах-
сан, көймөстүбүт санаабын сүекээтим. Быста-ойдо сырыттахха «ыт-
тыын-кустуун» бука бары атаҕастыыллар. Кимим кэлэн көмүскүөй?!
Бэйэм бэйэбин көмүскэнэр кыаҕым суох, барытыгар тиийэн, санаам
муҥурданан иһэр. Ол да буоллар, оҕус өлөрбөтөҕүттэн уоскуйан,
көхсүм кэҥээтэ.
Уоллара хаайан туран тустар, төрүт тулуппаппын. Киһим аба-
тыттан кырбыыр да. ыарытыннарбат буолан, оонньууга холуубун.
Ардыгар кэһэтэн биэриэхпин баҔарарым да. дьонуттан саллабын.
Ыт курдук ытан кэбистэхтэринэ көҥүллэрэ буоллаҕа. Оҕурдук <<кө-
рүлүү» еырыттахпына, 1945 сыл саҥатыгар Америка 9-с армията
оккупациялаата Билиэннэйдэри олорчу хомуйдулар. Нууччалар лаа-
ҕырдарын таһыгар саҥа лааҕыр оҥортордулар уонна онно олорту-
лар. Күнүһүн босхо кэриэтэ сырытыннараллар, түүнүн харабыллыыл-
лар. Байыаннай үөрэххэ үөрэтэллэр, уулуссанан нарадтаталлао. Бу
дьоммут «ыһыапнара да, астара да үчүгэй. Советскайдар кэлэн,
иккитэ хаста дойдубутугар төннөр баҕалаахтары испииһэктээтилэр.