Page 79 - Биһиги албан ааттаахтарбыт

ЧЕРНОГРАДСКАЙ
НИКОЛАЙ
АНДРЕЕВИЧ

Аҕам туһунан

Биһиги аҕабыт Николай Андреевич
Черноградскай Уус-Алдан улууһун Өнөр
нэһилиэгэр 1921 сыллаахха дьадаҥы дьиэ
кэргэҥҥэтөрөөбүтэ. Аҕата эрдэ өлөн, кыра
сааһыттан тулаайахоҕотиийиммэттүгэммэтыаролоҕун билбитэ. Ийэ-
тин, биһиги эбэбитин Балбаараны, нэһилиэк кырдьаҕастарабилэллэ-
ринэн, «Чахэмээхсин» кытары улахан кыһалҕалаахтыколорбуттар. Ол
да иһин буоллаҕа, 11 Лөгөй нэһилиэгэр Хаптаҥаҕа 4 кылаастаахоскуо-
ланы бүтэрэн баран, үөрэҕин итннтэн салгыыр кыаҕа суоххаалбыта.
Төһөда кыра үөрэхтээҕин иһин, кини олус ыраас, чуолкай буоча-
рынан биир да марайа суохсуруйарын мин кэлин сөҕө көрөрбуоларым.
Сахалыы хаһыаттары, кинигэни уоннаоччотооҕугатахсар «Хотугу су-
лус» сурунаалы таптаан ааҕар этэ.
ИйэбитАннаМатвеевнаЛукачевскаяахтарынан, НиколайАндрее-
вич 14сааһыттан оччотооҕу «Сайдыы» колхозка киирбитэ. 17сааһыт-
тан нэһилиэгэр үп хомуурун агенынан үлэлээбитэ. Ол сырыттаҕына
биэс кыра колхоз холбоһон, «Чкалов» аатынан бөдөҥсүйбүт колхоз
буолбуттара. Онно сүөһү иитэр ферма сэбиэдиссэйинэн үлэлии сыл-
дьан, 1942 сыллаахха балаҕан ыйыгар Советскай Армия кэккэтигэр
ыҥырыллыбыта.
Сэриигэ улахан сүрэхтэниини Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии
историятыгарүчүгэйдикбиллэр Ржев-Вяземскай плаидармҥабаарөс-
гөөх бөдөҥ бөлөҕүн суох оҥорор сыаллаах Кал и н и нскай уон на Арҕаа ҥ-
ҥы фроннар 1943 сыл кулун тутар 2-31 күннэригэр ыыппыт кимэн
киирэрулахан операцияларыгар барбыта. Өстөөх бутуһаайыыга баар
сэриилэрин улахан бөлөҕүн Москваҕа иккис сорунуулаах кимэн кии-
риигэ туһанар сыаллааҕа уонна онуоха олус улахан суолтаны биэрэрэ.
Манна «Центр» армияларын бөлөҕүн үс гыммыт иккитин тутан тур-
бута.
Сэриилэһии икки өттүттэн олустыҥааһыннаахтык барбыта. Биһи-
ги сэриилэрбит сууккаҕа баара эрэ 6-7 километры, онудаҕаны элбэх