Page 181 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

II ӨСПӨХ нэһилиэгэ

этэ. Кыайан да мииммэккэ турдахпына, маачаха аҕам үтэн биэрэр этэ. Аһыдыкпыт
онно мөдтөх. Сарсыарда хааһы сиэн баран үдэдии барар этибит. Ийэм бокуонньук
Найахыттан суорат уонна дэппиэскэ ыытара. Ас таһааччы анаддаах киһи оҕус сыарҕа-
тыгар тиэйэн өйүө аҕадара. Суораппыт сороҕор наһаа аһыйан кэдэр этэ, ону од диэ-
бэккэ сиир буо.ътахпыт. Аска Америка сүрдээҕин көмөяөспүт эбит. Овсянка бурдук
ыытар этэ, од куудуттан дьахтаъчар дьууппа, ыстаан тиктэн таҥнадлара. Саахар ыыта-
ра, үчүгэй баҕайы күөх хоруопкалаах этэ. Бурдуга аһыы баҕайы буолара, овсянка бур-
дук диэн ааттаах, ол иһин иэдьэгэйгэ буккуйаммыт лэппиэскэ оҥорон сиир этибит.
Ийэбинээн хотоҥҥо суорунаҕа бурдук тардар этибит, онтукабыт эмиэ куһаҕан баҕайы
бурдук, хоруончукачаах эбитэ дуу, туох эбитэ дуу, инчэҕэй баҕайы лэппиэскэ буолан
тахсара. Ону ол диэбэккэ сиир этибит, испит-үөспүт ыалдьарын өйдөөбөппүн. Күһүн
бурдук быһыытын саҕана биһиги сиэмэ түүтэхтиир этибит. Онно ат эргийэн кэлиэр
диэри быһыллыбыт сиэмэни барытын түүтэхтээн бүтэриэхтээхпит, ол иһин түргэнник
туттарбыт. Ол сайын сут саҕана аһыҥа бөҕө ынырыктык турб>та. Сайылыкка бурдук
ыһар бааһына тула ханааба хаспыттара, дириҥ баҕайы гына. Наһаа бөдөҥ күп-күөх
тооппоор аһыҥалар дириҥ гына хаһыллыбыт дьааматтан тахсыбакка оннук өлөллөр
этэ. Аһыҥа дьаата диэн эмиэ тугу эрэ тутталлара. Онтулара киһи доруобуйатыгар буор-
тулаабат эбит, ким да сүһүрбүтэ иһиллибэтэ. Күһүнүн отоннуурбут, ону туттарар эти-
бит. Өссө сиэмэ тобоҕун итигэстэтэллэрэ. Туох баар тохтубут туорааҕы чабычахха ити-
гэстээн илдьэн туттарарбыт.
Сэрии саҕана бары-барыта фроҥҥа диэн этэ. Дьахталлар иистэнэннэр, куобах ти-
риитинэн үтүлүк, бэргэһэ тигэн ыыталлар этэ. Киһи барыта биир санаанан олорбута:
Кыайыы хаһан буолар, дьоммут хаһан эргиллэн кэлэллэр диэн. Ол саҕана Сталины
алдьархайын сөбүлүүллэр, убаастыыллар этэ. Сталин баар буолан Кыайыы буолбута
диэн ахталлара.
Билигин урукку олоҕу тэҥнээн көрдөххө, дьэ ыарахан да кэмнэр ааспытгар эбит.
Өйбүт-санаабыт барыта биир буолан олорбут эбиппит. Иккиһинэн, биһиги бэйэбит
төрөөбүт аспытын: эппитин, үүппүтүн, сирбит аһын барытын аһыырбыт. Билигин са-
наатахха, бары битэмиин барыта аспытыгар баар эбит. Ол кэмҥэ сүөһүнү эҥин өлөт-
төрбөттөр этэ. Бэйэҥ чааһынай да сүөһүгүн, дэлэҕэ холкуос сүөһүтүн, өлөттөрбөттөрө.
Онно Дыргыабай бокуонньук, бэрэссэдээтэллээн олорон, сүөһү өлөттөрөн дьону аһатан
алдьархайтан абыраабыт эбит. Ол туһунан бокуонньук Афанасий Захарович Өспөххө
олорон куруук ахтар, махтанар этэ. Кини эмиэ аччыктыы сыспыт эбит. Биһиги бэс су-
тукатын кытта сиир этибит. Уһун суон бэс маһы киллэрэн икки олоппос икки ардыгар
ууран кэбиһэллэрин миинэн туран хатырыктаан, сутукатын ылан кырбаан хааһылаан
сиир этибит. Эһэм сайынын балыктыыр, собо бөҕөнү сиирбит. Мундуну бутугаска
буккуйан сиир наһаа үчүгэй буолара. Кыһынын сохсолуур, куобах киллэрэр этэ. Со-
рох дьон аччыктаабыттара. Саабалаах диэн ыалтан өлбүттэрэ. Уһунуускай диэн элбэх
баҕайы оҕолоох дьон оҕолоро, холкуоска үүт сэппэрээтэрдииллэрэ, онно абырааккаҕа
күүгэн бөҕө тахсара, ол күүгэни баһан наар сииллэр этэ.
Билиҥҥи оҕолор, кылаабынайа, доруобай буолуоххутун наада. Бэйэҕит төрөөбүт
аскытын: эккитин, үүккүтүн, сиргит аһын аһааҥ. Атын сиртэн кэлбит астар, полуфа-
брикаттар, фрукталар эҥин барыта туһата суохтар, биһиэхэ эппитигэр-хааммытыгар
иҥмэттэр. Бары үөрэхтээх, сүрэхтээх-бэлэстээх үлэһит буолуоххутун наада.
В и д ео-ахт ы ы т ы н су р у к к а т үһ эри и
Д ь о к у у с к а й к уо р а т , 2 0 1 9 с.

177