Page 251 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

КУРБҮҺАХ нэһилиэгэ

раммыт бүтэй оҥосторбут, адцьатаммыт мөҕүллэр буоллахпыт дии. Уолаттар биһигини
чугаһаппаттар этэ, кэлин улаатан иһэн син бырыычыкалыыр этибит.
Кыһыны быһа балаҕаммытыгар олорорбут, таһырдьа сылдьарбытын өйдөөбөппүн.
Уоһукка Протопопов Сүөдэрдээх Мааппаны кытта дьукаахтаһан кыстыыр эбиппит, бу
санаатахха. Сүөдэр турбут-олорбут, түргэн тутгуулаах, бөдөҥ-садаҥ киһи этэ. Күн аайы
биир көлө маһынан хонорбут, ону барытын соҕотоҕун булан-талан сырыттаҕа. Уолатта-
ра улахан Уйбаан, Лэгиэнтэй сэриигэ баран сураҕа суох сүтээхтээбиттэрэ. Кыра Уйбаан
үлэ фронугар баран кэлбитэ. Дьиэҕэ оҕолор элбэхпит: Өндөрүйээн, Кэтириис, Тамара,
биир Тома диэн миигин кытта саастыы кыыстара өлбүтэ, мин биир бырааппынаан.
Балаҕаммыт үрдүнэн куруутун сөмөлүөттэр көтөн ааһаллара. Сөмөлүөт сылдьар суо-
ла диидтэрэ. Оһохпут турбатын таарыйыах, бу түһүөх курдук тыаһаан-ууһаан ааһал-
ларыттан куттанан ытаһарбыт, олох өлөр буолтубут диирбит. Таһырдьа сылдьан,
сөмөлүөт кэллэ да, сиргэ умса баран түһэн саһарбыт. Сэриигэ барар саллааттарын
бөлөһүөктэтэн: «Төннүө дуо? — диэн саамай кыра киһиттэн, миигиттэн, ыйытатлара
үһү. Ону кими ыйыталдарын, дьүһүнүн-бодотун бу диэн олох өйдөөбөппүн да: «Кэлиэ,
кэлиэ», — дии-дии дьиэрэҥкэйдиирим эрэ өйбөр баар.
Сэрии кэмигэр сут буолан дьахтадлар уу кытыытын охсо.длоро. Оруоһадыын өйүө
таһан муҥнанабыт. Биирдэ Ухарыкыга Оруоһа ийэтигэр-Өлөксөй Маайатыгар уонна
Өлөөнөҕө өйүө илдьэ баран иһэн, мунан хаадлыбыт, дэлби ытастыбыт. Өйүө таһааччы-
лара хойутаабыттарыгар сэрэйдэхтэрэ буолуо, утары кэлэн уонна ытыыр саҥабытыттан
булан абыраабыттара. Өлөксөй Маайата сымнаҕас, үчүгэй да дьахтар этэ. Сир паар-
дыырга мин оҕус сиэппитэ буолан үлэлиибин, ону кыайбакка оҕуспун суха суолуттан
иһинэн-таһынан хаамтарабын. Ону Маайа олох мөхпөт этэ, хата аралдьыта сатыыра.
Арааһы кэпсиирэ: «Табаарыһым мааны кийиитин уоран ылан, кийиит оҥоһуннум», —
диирин сөхпүппүн билиҥээҥҥэ диэри өйдүүбүн. О.д аата, куукуланы кэпсиир эбит.
Баппыырай араанньы буолан, сэрии бүтэ илигинэ кэлбитэ. Абаҕата — биһиги аҕа-
быт, сутаан өлбүтүн истэн, олус хомойбута. «Илдьэ олорбуккут буоллар, биир эмит сыл
барыа этэ», — диэн дьонун хомуруйбута. Баппыырай куруутун биһиэхэ көмөлөһөрө.
Ийэбинээн оҕолор бары сиэмэ бөҕөнү итигэстээн, кэлин олох сутаабатахпыт. Онуоха
Баппыырай: «Кытаатыҥ, итигэстээҥ», — диэн көҥү.длүүрэ. Онтон Сэмэн Дарыбыа-
набыс (Бурнашев Семен Илларионович): «Саха сирин лимиитин көрүөххэ», — диэн
арыттатан сиэмэттэн биэрэн үөрдэрэ.
Ийэм Татыйаас, Чарантан төрүттээх, баай Бурцевтар кыыстара буолан, сүктэн кэ.д-
бит таҥаһа э.дбэҕэ, мааныта бэрт эбитэ үһү. Сэрии кэмигэр таҥас-сап суоҕар, ийэбит
бэйэтин таҥаһыттан алдьатан биһигини таҥыннарара. Ол курдук, биир солко сонуттан
бэйэтигэр, миэхэ былаачыйа тикпитэ, уолаттарга сонун иһиттэн ырбаахылары тигэн
кэтэрдэн, олус мааны курдук сананарбыт».
Ити курдук, ыарахан кэмнэри туораан, эбэбит Евдокия Ивановна өр сылларга,
биэнсийэҕэ тахсыар диэри, сопхуоска 42 сыл ыанньыксыттаабыта. «Ыанньыксыт ү.дэтэ
күн аайы биир, ыарахан ү.дэ буоллаҕа дии. Күһүн ферма хотонун сыбааһын, ынахха
эбии аһылык оҥорон сиэтии, ынахтар төрүүллэрин түүннэри кэтээһин, о.д ньирэйи
биэбэйдэһии — бу сыраттан тахсар үлэ. Сайын аайы сайылыктарынан көһөөччүбүт.
«Эгдээйи» сайылыкка кэ.дин ынахтарбытын дойканан ыан, кэм үлэбит чэпчээбитэ.
Онно сүүрбэ биэстии ынаҕы көрөн сэттэ сыл сайылаабытым. Онтон кэ.дин наар «Ха-
ларыкка» тахсарым, онно наар илиинэн ыаһын этэ. Сайын биир ый уоппускабытыгар
оскуо.да оҕолоро тахсан солбуйаллара. Ити кылгас кэмҥэ бэйэбит дьиэбитин оҥостуу,
оттооһун. Фермаҕа чааһынай сүөһүбүтүн көрө-көрө ү.дэ.диир этибит, хараҥаттан ха-
раҥаҕа сылдьарбыт. Биир эмит бырааһынньыкка өрүүрбүт, ыанньыксыттар саас биир
күн куоракка баран кэлэрбит, эмиэ оҕолор тахсан солбуйаннар үөрэрбит. Кэ.дин, хас
да сыл сайылыкка таҕыстахха «Ыанньыксыт күнэ» диэн үчүгэйкээн бырааһынньык
тэрийэ.длэрэ. Кэнсиэр, атыы-тутуу, эдэрдэргэ үҥкүү буо.дара.

247