Page 265 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

ЛӨГӨЙ нэһилиэгэ

харахпыт олоччу ириҥэнэн силимнэһэн хаалара. Ону сарсыардааҥҥы иикпитинэд суу-
йан үтүөрдэллэрэ. Аны туран биирдэ барыта баас буолбутум. Улахан баҕайы ириҥэлээх
баас этэ, этим бүтүннүү. Ону ийэм сылаас үүтүнэн сууйбута, эмиэ үтүөрбүтүм. Ньо-
лобуой кылааска (Томторго көспүппүт) алта аҥаарбар эдьиийдээхпин батыһан үөрэнэ
киирбиппит. Кырам бэрт буолан суумкам соһулла сылдьара үһү.
Эдьиийим хойутаан миигин кытта тэҥҥэ үөрэммит.
Холбоһуктааһын буолан, Кэптэнигэ көһөн кэлбиппит. Бастаан утаа эмиэ ыалга дьу-
каах олорбуппут. Онтон «Хотон дьиэ» диэн улахан баҕайы саха дьиэтэ баара. Билигин
этээстээх дьиэлэр утарыларынан баара. Эмиэ үс ыал дьукаах олорбуппут. Дьэ, онно оҕо
бытырыыс курдук элбэх быһыылааҕа. 1954 сыллаахха аҕабыт бэйэтэ дьиэ туттан саҥа
дьиэҕэ киирбиппит.
Оскуолаҕа оҕо аҕыйах быһыылааҕа. Иккилии кылааһы холбоон үөрэтэллэрэ. Улахан
баҕайы оҕолор үөрэнэллэрэ. Эмиэ хойутаан эҥин киирдэхтэрэ. Табахтыыр эҥин этилэр.
Сарсыардатын чүмэчинэн үөрэнэбит. Оскуола, оһоҕунан оттуллар буолан, тымныы
буоллаҕа буолуо, тэлигириэйкэнэн олорон үөрэнэрбит. Чэрэниилэбит тоҥон хаалара.
Чэрэниилэ бэрсиһиитэ, бөрүө атастаһыыта диэн бааллара. Кэлин өйүө сыыстаах кэлэн
бэрэмиэнэҕэ аһыырбыт.
Трахома диэн сыстыганнаах харах ыарыыта туран, оскуолаҕа кэлэн эмтииллэр этэ.
Кыайтарбатах өттүн батыыһаҕа тиэрэ баттаан сытыаран кыһыйаллара. Батык арыытын,
үөрэнэн бүтэн баран, ньуоскабытын илдьэ кэлэн иһэрбит, өссө аскорбинка битэмиин
биэрэллэрэ. Илиистик түһэриитэ эмиэ маассабайдык ыытыллыбыта, бүтүн бөһүөлэк
үрдүнэн. Дизентерия турбутугар 40 хонукка дьиэттэн таһаарбатахтара.
4-5 кылаастан оҕуруокка хаппыыстаҕа үлэлээбитим. От үлэтигэр отой сылдьыба-
таҕым. Кэлин устудьуоннуур сылларбар эмиэ сут буолан, Намҥа оттуу киирбитгэригэр,
онно дьэ дьиҥнээх сахалыы илиинэн оттооһун диэн хайдаҕын эппинэн-хааммынан
билбитим диэххэ сөп. Дулҕалаах толоон сир, барыта сэтиэнэх. Онно дулҕаҕа олоро
сылдьан, дулҕа быыһыттан хомуйаҕын.
Күһүн ыйдаҥа тахсыар, сиик түһүөр диэри сырытыннараллара. Отуу отууга са-
йылыырбыт, таһырдьа күөстэнэрбит, үрэххэ суунарбыт, тараанарбыт. Ол курдук үөрэх
буолуо 2-3 хонук иннинэ тохтотоллоро. Ол гынан, биир да солкуобайы аахсыбатахпыт,
айаххытыгар барда диэн буолара.
Ол да буоллар, билигин санаатахха романтика эбит. Эдэр саас өйдөбүнньүгэ буоллаҕа.

Аргунова Варвара Михайловна

Мин уоттаах сэрии бара турар кэмигэр, олох салҕанар айыл-
гытынан, Мэхээлэ уонна Өкүлүүн Бэрииһэптэр дьиэ кэргэн-
нэригэр 1943 с. тохсунньу 10 күнүгэр күн сирин көрбүппүн.
Убайым Касьян бэһис кылааска үөрэнэ сырыттаҕына, аҕабыт
Михаил Лазаревич ыарахан ыарыыттан өлөн, аҕыс оҕо соҕотох
ийэҕэ хаалбыппыт. Аас-туор олох суолугар мин оскуола диэ-
ни билбэтэҕим. Бу барыта сэрии тэбиитэ, кини охсуута дии са-
ныыбын, өссө аҕыс оҕоттон төрдүө эрэ хаалбыппыт. Убайым
Касьян, сэттэ кылааһы бүтэрээт, холкуостаах оҕото холкуостаах
буолбута. Мин үөрэммэтэх «буруйбар», 12 сааспыттан эмиэ хол-
куоска үлэлээбитинэн барбытым. Сайын от үлэтэ, күһүн, саас
бааһынаҕа сир тиэриитигэр оҕус сиэтиитэ, кыһынын хотоҥҥо
сүөһү көрүүтэ — улахан киһилии барыны бары үлэлиирим. Ийэбит Акулина Егоров-
на уонна эдьиийим Дария ыанньыксыттыыллара, ол быыһыгар ийэбит бостууктуу-
ра, үксүгэр ынах хомуйуута оҕолор үлэбит буолара. Мин сир тиэриитигэр Сысолятин
Арамааҥҥа-Ылааппыс Арамааҥҥа оҕус сиэтэрим. «Үчүгэйдик үлэлээтигит», — диэн
бириэмийэ эт биэрэллэрэ. Сир тиэриитин кэнниттэн үргүлдьү от үлэтигэр барар-

261