Page 36 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БАЙАБАНТАЙ нэһилиэгэ___________________________

Атласова Матрена Иннокентьевна
Биһиги аҕабыт Аргунов Иннокентий Иванович 1916 сыллаах-
ха талах тутар таҥара саҕана муус устарга Уус Аддан оройуонун
Тиит Арыы дэриэбинэтигэр элбэх оҕолоох ыалга иккис оҕонон
төрөөбүт.
Оскуолаҕа ыаддьар буолан биир эрэ нэдиэлэ үөрэммит, ол да
буоллар кинигэни, хаһыаты куруутун ааҕара. Революция кэн-
ниттэн олох бары уларыйыыларыгар актыыбынайдык кыттан
испитэ. Ол курдук бастакынан холкуоска киирбитэ, хомсомуол
буолбута.
16 сааһын туолбутун кэннэ Саха сиригэр промышленность
сайдыытынан сибээстээн, холкуостарга иккилии киһини
ыыталларыгар түһээн түһэриллибитэ. Онно биһиги аҕабытын
уонна Готовцев Прокопий диэн киһини ыыппыттар. Табаарыһа ыалдьан аараттан
төннүбүт. Кини салгыы айанныы турбут. Көмүстээх Алдаҥҥа, Томмокко тиийэн
бириискэ араас үлэтигэр үлэлээбитэ. Көмүстээх тайҕа дьалхааннаах олоҕунан 6 сыл
олорон баран, төрөөбүт Уус Атданын Тиит Арыытыгар төннөн кэлбитэ. Холкуоска үлэ-
лии сылдьан холкуоһунай оскуолаҕа Дьокуускай куоракка үөрэммитэ. Онно балтараа
сыл үөрэммитин наһаа күндүтүк саныыра.
Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕаламмытын кэннэ бастакы хомуурга түбэһэн, арҕаа диэ-
ки айаннаабыта. Чита куорат таһыгар 3 ый устата үөрэтэн баран, Москваны көмүскүүр
сэриигэ ыыппыттара. Нуучча улуу суруйааччыта Л.Н. Толстой уһаайбатыгар Тула куо-
рат аттыгар сэриилэспитэ. Сытыы-хотуу уонна нууччалыы кыратык ыйдаҥардар буо-
лан, разведкаҕа сылдьара. Сэрии ыарахаттарын тулуйарбар Томмокко сылдьыбытым
улаханнык туһалаабыта диирэ. Барыта 12 төгүл разведкаҕа сылдьыбыт.
Атаакаҕа иккис киириитигэр улаханнык бааһыран, сыл аҥаара госпитальга Казань
куоракка эмтэнэн баран, дойдутугар көнтөс атахтаах төннөн кэлбитэ. Сэрииттэн кэлээт
да, холкуос бүппэт үлэтигэр төбөтүн оройунан түспүтэ. «Пятилетка» холкуоска бэрэс-
сэдээтэллии сылдьан ийэбитин кэргэн ылбыта, ити 1943 сыл этэ.
Ийэбит Аргунова Матрена Гаврильевна (Тарабукина) 1923 сыллаахха төрөөбүтэ.
Эрдэ тулаайах хаалан, тастыҥ эдьиийин Матвеева Анна Гаврильевналааҕы (Тайбааһын-
нары) кытта эҥээрдэһэн улааппыта. Оччотооҕу олох бары кыһалҕатын, аччыктааһыны,
ас-таҥас тиийбэтин, күүстээх үлэни барытын ааспыта. Сэрии саҕана оттуу сылдьан,
алааска киирэн баран, ыаллар лэппиэскэ буһарбыт сыттарын ыраахтан билэрбит дии-
рэ. Ол саҕана бары да баҕа санаабыт саатар биирдэ тото аһаабыт киһи диэн буолара.
Олох сэрии да саҕана тохтоон хаалбатаҕа. Ол курдук биһиги дьоммут уоттаах сэрии
үгэннээн турар кэмигэр ыал буолбуттара. Мин иккис оҕонон төрөөбүтүм. Бастакы
оҕолоро олох кыратыгар бу сиртэн барбыта.
Сэрии да кэнниттэн олох тута көнө охсубатаҕа. Ас-таҥас куруутун кэмчи этэ. Үчү-
гэй ас аҕыйаҕын да иһин, биһиги аччыкгаабатахпыт. Лэппиэскэ баҕас куруутун баара.
Дьоммут хата оҕолорбутун аһатар астаахпыт диэн үөрэн кэпсэтэллэрин истэрим.
Мин 1952 с. Танда оскуолатын бэлэмнэнии кылааһыгар үөрэнэ киирбитим. Пионер,
хомсомуол буолбутум. Оскуоланы 1964 бүтэрэн баран, оччотооҕу кэм оҕолорун курдук
«оскуола — производство — үрдүк үөрэх» диэн ыҥырыынан Партизан Егоров аатынан
холкуоска биир сыл ыанньыксытынан үлэлээн баран, оскуолаҕа үөрэппит учууталым
Копырин Петр Антонович туруорсуутунан, Новосибирскай куоракка Тыа хаһаайысты-
батын институтугар үөрэххэ туттарсан үөрэнэ киирбитим.
Биэс сыл үөрэнэн, 1970 сыллаахха агроном идэтин ылан дойдубар Партизан Его-
ров аатынан холкуоска үлэлии кэлбитим. Идэбинэн үлэ суох буолан, эбии үөрэнэн,
бухгалтердаан 2012 сыллаахха 67 сааспар диэри холкуоска, сопхуоска, предприятиеҕа,
кооперативка үлэлээбитим.

32