Page 38 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БАЙАБАНТАЙ нэһилиэгэ

— Чэ, тукаам, үчүгэйдик сырыт, ыаддьыма, сүтүмэ. Киһи буод... — диэбитэ уонна уодун
бэйэтшэр тардан ыдан оройуттан сыддаабыта. Ити кэннэ: «Чэ, бар, таҕыс», — диэхтээбитэ.
Ити курдук Андылаах тумулутар хара буор томтойбута, киһи көмүллэ сытарын бэ-
лиэтэ — тиит баҕана кылбайбыта. Сэрии кэмигэр маннык араас үрдүктээх синньигэс,
суон баҕана үрэхтэр, алаастар халдьаайыларыгар үгүстүк турбуттара. Ол сэрии кэмин
кур туоһулара кубарыһа хаттылар, үгүстэрэ охтон сири кытта сир буолан сыталлар.
Аҕыс уонча саастаах Маайа эбэни тула биэс тулаайах оҕо хаалбыт. Биир ынахтаахтарын
Уйбаан икки улахан эдьиийэ көрөллөрө. Атын эдьиийин холкуоһунай интэринээккэ
ыланнар, нуорма ас эбинэн, онно үөрэ отун, тары буккуйан, ууну-хаары аһаан ин-
чэҕэй тирбэҕэ быстыбатынан Танда томторугар оҕолор ыалга дьукаах олордохторуна,
1943 сыл кулун тутарга аны эбэлэрэ Маайа өлөөхтөөбүтэ... Эһэлэрэ Михаил Иванович
Колодезников сыл ахсын Алдан уҥуор тааска тахсан түүлээхтиирэ. Оҕолор дьон буо-
лар аналларынан ол кэмҥэ эһэлэрэ түүлээҕин туттара киирэ сылдьар кэмэ этэ. Инньэ
гынан Мэхээлэ унуох туппута, оҕолору бэйэтигэр ылбыта...
1943 сыл сааһыгар өҥ кэлэрэ эрдэггэн биллибитэ. От-мас силигшши көҕөрбүтэ. Буорга
түспүт сиэмэ тута кэриэтэ бытыгыраабытынан барбыта. Уйбаанчык уол эдьиийдэринээн
сайынын холкуоска үлэлээн, нуорма бурдукка тиксэн, эһэлэригэр эҥээрдэһэн олорбутгара.
— Кырдьыга эһэбит баар, кини үлэни кыайар ыһыы оҕонньор буолан тыыннаах хаал-
быппыт, — диэн Иван Петрович билигин эһэтин сылаас тылынан ахтар. Уйбаан уол 1948
сыллаахха Танда сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрэн, эһэтэ сүбэлээн ити сыл Дьокуус-
кайга учуутал буолаары үөрэххэ тутгарса киирбитэ. Кинини кытга бииргэ оскуоланы
бүтэрбит Баһылай уонна Хонооһой Хотуоһаптар эмиэ ити үөрэххэ үөрэнэр санаалаахтара.
Ол эрээри тыа сирин оскуолатыгар үөрэммит уолатгар нуучча тылыгар экзаменнарын
кыайан тутгарбатахтара. Куоракка киирэн түспүт ышшара сүбэлээн, аны үһүөн тутуспу-
тунан тыа хаһаайыстыбатын техникумугар тутгарса барбыттара. Манна даҕаны үчүгэйлик
билбэт нууччаларын тыла таҥнары тардыбьҥа. Хата, техникум үөрэҕин чааһын сэбиэдис-
сэйэ, тулаайах уолатгары өйдөөн (Баһылайдара эрэ ийэлээҕэ), уолаттартан нуучча тылын
үөрэтэргэ кыһатлалларыгар тылларын ылан, «токур үстэри» туруортаан, үөрэххэ ылбыта.
Түөрт сылынан Уйбааннаах Баһылай агроном, Хонооһой ветеринар идэтин ылан дойду-
ларыгар үлэлии тахсыбытгара. Оччолорго Уус Атдаҥҥа икки МТС баара. Василий Алек-
сандрович Дүпсүн, Иван Петрович Бороҕон МТС-арыгар анаммытгара.
Иван Петрович — 4 оҕо тапталлаах аҕата. 14 сиэн амарах эһэтэ. Икки сиэнэ үрдүк
үөрэҕи бүтэрдилэр. Биир сиэн уола ыал буолла. Онон Иван Петрович ийэтэ: «Киһи
буол», — диэбит кэриэс тылын толордо. Олоҕо оҕолоругар, сиэннэригэр салҕанар.

2002 с.

Неустроева Вера Ивановна

Мин 1939 сыллаахха олунньу 7 күнүгэр Уус Алдан Бээрийэ
нэһилиэгэр төрөөбүтүм. Ийэм Охлопкова Варвара Ивановна сэ-
рии кэмигэр Бээрийэтгэн Байдымаҕа диэри Баай Харата атынан
дьаамсыгынан үлэлээн дьоһуннаах, эппиэттээх сорудаҕы толо-
роро. Дьаамсык араас байыаннай бакыаттары, кистэлэҥ доку-
муоннары бириэмэтигэр тиэрдэрэ.
Сороҕор атын харыстаан, сатыы сылдьара. Бээрийэ Томторугар
хас да ыал буолан дьукаах олорорбут. Билигин сааһырбыт дьон
кэпсииллэринэн, Варвара киэһэ хойут, сороҕор түүн бүтүннүү кы-
рыаран баран атын тэрилин илдю дьиэҕэ киирэрэ, ол кэннитгэн
икки чаас сынньатан баран утуйара диэн бэккиһээн кэпсииллэр.

34