Page 15 - Умнуллубат ол сыллар.. 2012 М.А

туох да умнуллубат

Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, сайынын кылаас салайааччыта
Троев Иннокентий Михайлович салалтатынан 24 оҕо окко үлэ-
лиирбит. Сиргэ хоно сылдьан, наар от отууга хонорбут. Аччык-
таан аҕай сордонор этибит. Наар атах сыгынньах сылдьарбыт.
Сотобутун хадьымал аалан, хатырыктыйан ыалдьар ахан этэ.
Ол иһин туос хастаан, сотобутугар эринэрбит.
Кэлин оҕонньоттору кытары араас от-мас үлэтигэр, бурдук
ыһыытьҥар, сир паардааһыныгар түүннэри-күнүстэри сыл-
дьыбытым. Отуугаэбиэккэ ЮОгбурдукбиэрэллэрэ, онуиһит-
тээх киирэн, хааһылаан сиирбит, онтубут да уу курдук буолара.
Ол кэмҥэ сиэмэни итигэстээри, кутуйах хасааһын да буллах-
хына боболлор этэ. Ону наар кистээн сордонон, ыраастаан
сиэхтиир буолаллара. Ону биллилэр да, хаайьшҥа ыыталлара.
Оннооҕор, бэйэҥ сылгыгын сиэтэххинэ кытта сууттууллара.
Дьэ, итинник, суор-тураах сиир тохтубут туорааҕы кытга хары-
һыйар дьаабы буолта. Ол баҕас бэйэбит салайааччыларбыт
сокуону токурутуулара буолуо.
1945 сыллаахха Бороҕоҥҥо байыаннай сиэстэрэлэр курс-
тарын аспыттара. Онно миигин бэбиэскэлээн ылбыттара. Биир
ый үөрэнэн, 30 кыыс буолан, муус устар 15-гэр бүтэрбиппит.
Онтон, сэрии бүтэн, барбакка хаалбыппыт. Колхозпар тахсан,
наар эр киһи үлэтигэр (мас кэрдиитэ, таһыьгга, от охсуута, бур-
дук үлэтэ) барытыгар кыайар-хотор буоламмын, сылдьыбы-
тым. Барыта көлөнөн үлэлиирбит. Түүннэри биир барыылаах
булуугунан кырыс сири тиэрэр саҕа ыарахан үлэ баарын бил-
бэппин. Маһа, силиһэ сордоон аҕай биэрэллэрэ. Күнүс итии
буолан, үксүн түүнүн үлэлиирбит. Оччолорго сокуон кытаанах,
хайаан да толоруохтааххын диэн буолара. Оччотооҕу дьон,
кырдьаҕаһыттан эдэригэр диэри эйэлээх да эбиппит. Ким да
этиспэт, охсуспат, арьҥылаабат. Бары төһө даыарахан буоллар,
эйэлээхтик-иллээхтик сылдьарбыт. Ол иһин ити үлүгэр усулуо-
буйаҕа үлэлээн, кыайан-хотон олордохпут.
Сэрии кэннитгэн алдьаммьгт-кээһэммит олоҕу чөлүгэр тү-
һэриигэ күүстээх үлэ саҕаламмыта. Режим да кьгтаанах этэ —
биир чааһьг хойутаабаккын, туох үлэҕэ барытьҥар үрдүк хаа-
чьгстыба ирдэнэр этэ. Сир үлэтэ, сүөһү буоллун — барьгтьҥар.
Мин, ьгльгспьгтүлэбэр оччотооҕуга да, кэнники да, үтүө суо-
бастаахтьгк, хаачыстьгбалаахтьгк, үчүгэй буоллун диэн, төһө
күүһүм кьгайарынан үлэлиир этим. 1948 сылгган фермаҕа от тиэ-
йиититтэн саҕалаан, сүөһү көрүүтүгэр барбытьгм.
13