Page 15 - Неизвестное название

Онтон да атын араас куһаҕан дьиибэни оҥо- но эһэргэ-аччатарга бааттар. Хойутуу соҕус били
роро бэт элбэх эбитэ үһү. Ону өрүү куттанан Лаамыга күрээбит, куоппут уол киирэн эмиэ Өль-
((төрдө улаххан, былыргы олохтоох хара саҕыл төккө олорон ууһуур. Киниттэн удьуор үөскээн
удьуора» диэн, киирэн-тохтоон иэстээбэттэрэ 50-ча сыллааҕыта Бөхсүлүйэ Лөгөнтөй диэн кыр-
үһү. Ол удаҕан бэйэтэ туой алааһын Балык- дьаҕыыс-кырдьаҕас оҕонньор баарын, ол мин оччо-
таах Эбэ күөлүгэр сайын илимниир идэлээх, тооҕу кырдьаҕастар этиилэринэн көрөрүм. Оччоҕо
балыктаан сиир эбит. Ол илимнии сылдьан туой ((ити оҕонньор төрүт-уус хара саҕыл омук
инньэлигин түһэрэн кэбиспит, ОНОН КИНИ удьуора, былыргы тыал буолбуттар төрүөхтэрэ,
түһэрбит ойбоно «инньэлик түспүт көлүйэтэ» кини сүрдээх сиэмэх, куһаҕан, ыарахан тыллаах,
диэн ааттанар, ол сиринэн кыһын тоҥмот. Ол уоттаах харахтаах, ойуун кыырдаҕын ахсын кини
курдук удаҕан тоҕус уолаттарыныын олордох- хараҕын уота баар буолар, сүгүн кыырбат киһи
торуна эмискэ Таатта сириттэн кыргыс дьоно той)) диэн сэһэн-куттал буолара. Ол оҕонньор, мин
кэлэннэр, бокуойа суох ытыалаан бараннар, абаҕам Хаҕыстай диэн ойуун киһи баара абааһы
олорор балаҕаннарыгар киирэн коеттере, биир көрөр, өлүүтүн уутун тоҕо анньан, хата онтон
да киһи суох буолан хаалбыт, ону бу «Кубулу- мөлтөөн-ахсаан кэнники өлбүтэ. Бөхсүлүйэ олох
нан араас от-мас, сэп буолтара буолуо, оннук оҕото-уруута суоҕа, кини өлөн, дьэ, тыал буолбут
сурахтаах этилэр, - диэн балаҕан иһигэр туох удьуора онтон ыла биһи дойдуга эстибит.
сыҥаһалары, сиппиирдэри, күрдьэхтэри, үтэ- Ол удаҕан тыал буолбуттар олорбут етех-
һэлэри олоччу батыйанан быһыта охсуталаан төрүн билигин Тоҕус өтөх диэн ааттанар. Мин
«Кыайдыбыт, быстыбыт, көтүттүбүт», - диэн көрөрүм: бэт элбэх отох онно баара, иин, балаҕан
туох баар олохторун-дьиэлэрин олоччу уотта- торума көстөрө, оччоҕо кырдьык тоҕус балаҕаҥҥа
ан күллэри көтүппүттэр. олоотторо буолуо диэн сэһэн буолара.
Арай, саамай кыра уоллара куотан илин Лаа- Ити хара саҕыл тыал буолбуттар, кинилэр
мы диэн дойдуга күрээн тахсар. Онтон ыла били удьуордарын сиһилии мин төрүөбүт эһэм Таҥа-
удаҕан тыал буолбуттар алдьатыылара суох буо­ раһыт Куобарап сэһэргиирэ. Оччоҕо мин 13-14
лан, олох көппүт. Ол курдук, ирдээн кыргыс дьо­ саастаах кыыс истэрим.
Татаарынаба, Суоппуйа Нъукулаайабына, I-й Өлътөх нэһилиэгэ, Уус-Аллан оройуона
(урукку Бороҕон улууһа). 1 7-VIII-1936 с. Дъокуускай куорат.

1.2 САХАЛАР ДИЭН ОЛООТТОР (Анал үөрэтэр дъон суруйалларынан, Евразия
Биһиги төрүттэрбит Омоҕой Баай, Эл- истиэптэрэ дэнэр дойдуларга түн1 былыр б.э.и.
лэй Боотур диэннэр кэлиэхтэрин иннигэр 1 тыһыынча сылларын анараа өртүлэригэр са­
Өлүөнэҕэ сахалар диэн туспа олохтоох, май- халар дэнэр биистэр бөлөхтөрө көһө сылдъыбыт-
гылаах омуктар олоотторо үһү. Кинилэр бэт тара. Кинилэр урут да, билигин да майгыннаһар
өртөн олорбуттар, элбэх аймах дьон эбит- эрээри тус-туһунан, уруулуу тыллаах-өстөөх
тэрэ үһү. Ол гынан баран, урут хантан, төһө атын-атын ийэ-ауа уустара этилэр. Ол эрээри
кэмҥэ бу дойдуну булан олоҕурбуттара өрүү сүннъүнэн сакалар-сактар диэн биирдин'и уопсай
сэһэн буолбат, ону тэҥинэн тоҥуһу уонна аатынан ааттаналлара биллэр. Оччотооҕу бу
кэнники кэлбит саха төрүттэрин кытта утар- улуу истиэп олохтоохторун сүнньүнэн үс зонаҕа
сан кыргыһа, былдьаһа сылдьыбыттара, ол араараллар. Киин зона, Орто Азия, Алтай диэ-
кэннэ кинилэртэн удьуордар бааллара олох килэр. Арҕаа зона-илин Европа истиэптэрэ. Илин
сэһэн буолбат. Арай, кинилэр ааттара «саха» зона-Киин Азия, Монголия истиэптэрэ. Киин зона
уонна синньигэс төбөлөөх, уллуктаах (буу- олохтоохторо сурукка-бичиккэ шака, сака, сак,
та суох) буллу батыһан: кыыллаан, үөннээн саки, массагеты, даки энин диэн ааттанар эбит-
(араас куһаҕан үөнү) аһаан олорооччу элбэх тэр. Аруааннылары сактар, скифтэр дииллэрэ.
аймах дьон бааллара үһү диэн буолар. Илин'Н'илэр Китай Тибиэт түт былыргы сурук-
Бэстирикиэп, Охонооһой Өндүрэйэбис тарыгар «са» эбэтэр «ся» диэн аатынан үйэтий-
(Мандыс уола), 62 саастаах П-с Курбуһах биттэрэ. Монгол историческай тылдьытыгар
нэһилиэгэ Уус-Аллан оройуона «Туру- ааҕабыт: «Саки, восточная группа североиранских
гурдар» холкуос чилиэнэ. От ыйын 20 кочевых племен, до 2 в. до н.э. кочевавщих в совре­
күнэ.1934 с. Уорумтаҕай сайылъьк. менном Казахстане, родственники юэчжам. Авт.
быһаарыыта).