Page 93 - Неизвестное название
P. 93
гэнэ Нам баһылыга Мыымах Намов уолун Ника Кинилэр суолларын батан 1786 с. сайы-
Мымахов кыыһа. Бу улахан тойоттор кыыстара ныгар эмиэ Бороҕон улууһун киһитэ Сэһэн
улахан энньэлээх да кэлбит буолуон сөп. Ардьакыап бэйэтин уонна саха дьонун хомуй-
Элиэнэҕэ нуучча кэлиэн иннинэ ийэ, аҕа уу- бут үбүнэн, ол эбэтэр Саха уобалаһын комен-
стара таһымнаах сыһыаннаһыыларынан дьаһанан даныттан көмөтө суох, Санкт-Петербурга айан-
олорбут кыра-хара норуот саарыннара ити кур наабыта. Ол тиийэн Лөгөй сиэрдээх санааларын
дук, үтүмэн үйэлэр түгэхтэригэр үөскээбит бэйэ- уонна Чука, Маһары, Турчан туруорсууларын
ни салайыныыларын тиһилигин быспакка, дойдуга кэҥэтэн, ыраахтааҕыга «Сахалар тустарынан
саҥа үөскүү сатыыр былаас государственнай - былаанын» 1789 с. балаҕан ыйын 18 күнүгэр
правовой ис тутулугар аа-дьуо киирбиттэрэ. Чука туттарар. Ити сырыы сахалар сууту-сокуону
уонна Турчак ити сырыыларын туһунан кэпсиир туһанан, бэйэлэрин көмүскэнэр суолга киирбит-
архыып докумуоннарын көрдөөһүн, булуу уонна тэрин чаҕылхайдык көрдөрөр.
үөрэтии кэлэр кэм историктарын күүтэр. Ити дьон Үөһэ ахтыллыбыт икки улуус улахан ба-
сырыыларын кэнниттэн сахаларга Россия биһиги- айдарын «Түсүһүү» дэнэр уруулара, былыргы
ни да дьон курдук көрөр, кыһалҕабытын өйдүүр, үгэһи тутуһан ыытыллыбытын туһунан үһүй-
биһиэхэ да кыһаллар, кыах биэрэр эбит диэн өй- ээҥҥэ кэпсэнэр.
дөбүл бигэтик олохсуйбута.
ҮҺҮЙЭЭННЭР, НОМОХТОР
ОЙУУН АЙАТА
Бороҕон улууһун биир баай ыалын уола Нам нээхтэр, миигин сиэн кээһиэ», - диэбит. Ийэлээх
улууһун биир баай ыалын кыыһын ойох ылбыт. аҕата соһуйаннар тиэрэ эрэ баран түспэттэр. Ки-
Баай дьон буоланнар Түсүһүү урууну оҥорор бу- нилэр уоллара ойуунун ити аан бастаан истэл-
олтар (кыыс дъонугар оюоһуллар урууну бъьлыр лэр. Ол кэмҥэ ийэ, аҕа оҕоҕо олох тойон-хотун,
Түсүһүү УРУУ диэн ааттыыллара. Авт.). эттэ да оҕо хайаан да толорор кэмэ этэ. Онон
Былыр Түсүһүү урууну баай дьон эрэ оҥоролло- Нам улууһун өлөн баран тиллибит улуу удаҕа-
ро, билиҥҥи курдук буолбат этэ. нын кытта охсуһуннара-сиэһиннэрэ Баҕырыын-
Намнар күтүөттэригэр эппиттэр: «Биһиги ньа уолу дьоно Түсүһүү урууга ыытар буолтара.
уруубут Нөрүөн нөргөстөөх диэн. Ол аата икки Уруу буолар күнэ субу тиийэн кэлбитэ. Сай-
улуус ааттаах ойууннарын аҕалан ойууннарын ын саамай үчүгэй кэмэ этэ. Бороҕонтон урууга
албастарынан охсуһуннаран, сиэһиннэрии буо- түмсэн, балааккаларын оҥостон, уолларын илдьэ
лар. Кыаттарбыт ойуун өлүөхтээх». Намҥа бараллар. Баҕырыынньа аараттан икки
Күтүөт Мүрү алаас олохтооҕо быһыыла- туоһу хастаан илдьэ киирбит. Бороҕоннор бала
ах. Мүрү арҕаа куулатыгар олорор биир үчүгэй аккаларын туруорбуттар.
ойууну Нам улууһун ойуунун кытта охсуһарга Уруу буолар миэстэтэ өрүс кытыла, иирэ
көрдөспүт. Ол ойуун аккаастаабыт: «Намнар булкааһыктаах хатыҥ чараҥ иһигэр киэҥ, көбүс-
өлөн баран тиллибит «дэриэтинньик» эмээхсин- көнө, кэрэ бэйэлээх ырааһыйа үһү. Дьон бөҕө
нээхтэр, ол миигин тыыннаахтыы ыйыстан кээһэр мустубут. Дьон ортотугар уһун субурҕа осту-
кыахтаах киһи. Онон барбаппын. Хата, эн ити ол тардыллыбыт, ол тула тойоттор, баайдар,
Баҕырыынньа уолу көрдөс, тулустаҕына кини ту- түҥүрэттэр, ходоҕоттор олорбуттар. Остуол са
луһуо», - диэбит. Күтүөт: «Пахай, ол тоҕустаах амай бүтэһик уһугар Нам улууһун икки хараҕа
оҕону этэҕин дуо? Ким кырдьыктаныан?» - диир. суох кырдьаҕас үлүгэр удаҕана олорбут, кини-
Онуоха ойуун: «Тоҕустаах оҕо буоллун, кини ми- ни утары остуол нөҥүө Баҕырыынньа олорбут.
игиттэн быдан үрдүкү баайыылаах, номнуо улуу Арыгыны оччотооҕу идэнэн аҕа саастаах киһи
ойуун буолбута», - диэбит. үрүүмкэҕэ кутар эбит. Онон Удаҕан эмээхсин
Ити Баҕырыынньа уол ойуунун туһунан су Баҕырыынньаҕа уонна бэйэтин үрүүмкэтигэр
рах аан бастаан иһиллиитэ этэ. Урут ким да билэ кыра кыратык арыгы кутуталаабыт. Арыгыны
илигэ. Күтүөт Баҕырыынньаҕа тахсар. Ийэтэ, иһии саҕаланар. Баҕырыынньа арыгытын ылан
аҕата бааллар, уоллара оонньуу сылдьар эбит. үрүүмкэ түгэҕэр быыкайкаан тыймыыт оҕото
Күтүөт Баҕырыынньаны ыҥыран ылан наадатын сылдьарын көрөн: «Саҥаас, бу кыылгын харай»,
этэр. Онуоха уол: «Кэбис, барбаппын, намнар - диэбит. Онуоха эмээхсин: «Тукаам, иһэн кэбис,
өлөн баран тиллибит ((дэриэтинньик» эмээхсин- тугу да оҥоруо суоҕа», - диэбит. Ол тыймыыт
