Page 145 - Дүпсүн сирэ

рэ. Урукку «Кыһыл Маяк» холкуос кырдьаҕастара: «Кыһыл этэрээтин кавалерий-
скай колонната Күрэһэр тумуһуттан билинҥи Майаҕас сыырын аартыгар тиийэ
тиличчи тардыллан, дохсун күүс субуллан ааспыта» диэн сэһэргииллэрэ.
А.В.Суторихин: Кавалерийскай этэрээт инники разведкатын взвода үксэ са-
халартан састааптааҕа, разведканы Субуруускай хамаандалаабыта.
М.Г.Кропачев: Дүпсүнтэн чугас биир ханнык эрэ улахан баай уһаайбатыгар
баанда 12 киһилээх заставатын эмискэ иилии киирэн, ытыалаһыыта суох бэ-
риннэрбиппит. Бандьыыттар төһө киһилээхтэрин, туох сэрии сэптээхтэрин,
таҥара дьиэтигэр утуйалларын билиэннэйдэртэн истэн, олус наадалаах сиби-
диэнньэлэри ылбыппыт.
А.В.Суторихин: Чэпчэки пулеметтаах Лавров взводун бандьыыттар куотар
суолларын быһаары Бороҕоннуур айан суолугар тоһуурга ыыппыппыт. Хорсун
командир Лавров Пепеляев генерал авантюратын утары охсуһууга охтубута.
Ойуурунан эргийэн эмискэ атаакалаан бэрт күүстээх ьггыалаһыы кэнниттэн
Дүөндүнү ылбытгар. Бороҕонноон иһэн Баттамаайы уонна Атыыр Унуоҕа сайы-
лыктарга хонон баран, бандьыыттар тоһуурдарын кытта кылгас ытыалаһыы кэннит­
тэн сарсыныгар Бороҕон улууһун киинэ Томтор дэриэбинэтин босхолообутгарын
туһунан кыһыл командирдар бэйэлэрин ахтыыларыгар кэпсииллэр. Үрүҥ баандалар
баһылаабыт кэмнэригэр Дүөндүгэ уонна Мүрү Томторугар, урукку улуустар кииннэ-
ригэр элбэх ахсааннаах советскай былаас активистара ытыллыбытгара.
Үрүҥ баанда баһылыктарынан Дүпсүн н э ытыллыбыт советскай былаас ак-
тыбыыстара орто оскуола «Кыһыл сонордьуттарынан» чуолкайданан, кинилэр
ааттарын үйэтитэргэ аналлаах пааматынньык оҥоһуллан турар. Оттон Бороҕон
улууһун киинигэр ытыллыбыт уонна Чурапчыга илдьэн өлөрүллүбүт үтүөдьон-
норбут ааттарын үйэтитэргэ пааматынньык буолуохтааҕар мемориальнай да
дуоска оҥоһулла илик. Ол иһин советскай былаас туругурарын туһугар охтубут
дьоннорбутун биһиги ыччаттарбыт билиэхтэрин, кинилэр сырдык ааттарын
үйэтитиэхтэрин наада. Холобур, Чурапчы холотуускатыгар өлөрүллүбүт оро-
йуон бастакы советскай милиционера Николай Маркович Дегтяревы. Былыр-
гы улуус быраабата турбуг Томторугар бандьыыттар ллиилэриттэн охтубуттара:
кыһыл партизан Д.А. Алексеев (Кымахы) кэргэнэ Елена Алексеевна Алексее­
ва, Дүпсүн улууһугар 1921 сыллааҕы сир түҥэтигин ыытыы депутаттара Иван
Яковлевич Максимов, Афанасий Сергеевич Лыткин. Өлөрүөхсүттэр: «Эн бас-
сабыыккын, ол иһин дьакыйабыт», — диэбиттэригэр А. Лыткин: «Эһиги ити
иһин эппиэттиэххит, саа уоһуттан да куотуоххут суоҕа», — диэн таҥараҕа ки-
риэстэнэ туран охтубутун туһунан кырдьаҕастар кэпсииллэрэ.
Үрүҥ баандалар нэһилиэнньэттэн эти, арыыны, бурдугу сиэртибэ бэрээдэ-
гинэн, үксүгэр күүһүлээн уонна ыган-түүрэн куттаан хомуйаллара. «Үрүҥнэр
Дүпсүн улууһуттан ат көлө үс гыммыттан иккитин хомуйбуттар. Ол түмүгэр
1922 сыллаахха туорахтаах культура ыһыыта икки төгүл сарбыллыбыт» диэн
оччотооҕуга «Автономная Якутия» хаһыат суруйбута.
Илин улуустары үрүн баандалартан букатыннаахтык босхолооһун генерал
Пепеляев баандатын үлтүрүтүү кэнниттэн ситиһиллибитэ.
Федор Игнатьевич Васильев, журналист
141