Page 140 - Дүпсүн сирэ

туруорбута. Оттон И.Ф.Афанасьев Чурапчыга 1922 сыл кулун тутар 7 күнүгэр
учредительной съеһинэн тэриллибит Саха уобалаһын Бириэмэннэй Народнай
Управлениетын (ВЯОНУ) идеологтарыттан биирдэстэрэ этэ. Бу өрө туруу Саха
сиригэр гражданскай сэрии уотун күүдэпчилэтэ умаппыта. Кинилэр советскай
былаас органнара ыытар дьаһалларын утарар биир ыҥырыыларыгар: «Биһиги
билэбит сүүһүнэн сылларга ыраахтааҕы былааһа баттаабытын-үктээбитин, ол
эрээри кэнники икки сылга көрсүбүт батталы-атаҕастабылы саха норуота өссө
хаһан да билэ илигэ. Ыраахтааҕы былааһа сүүһүнэн сылларга салайбыт кэ-
мигэр эһиги, палачтар, икки сыл устата кыргыбыккыт курдук биһиги бастьпг
дьоммут ытыллыбатахтара, кэйгэллэммэтэхтэрэ...» диэн хабыр тыллардааҕа.
Гражданскай сэрии кэнниттэн советскай былааһы чөлүгэр түһэрии, баайдар
политическай куоластарын быһыы, культурнай революция, бастакы ТОЗ-тары
тэрийии Дүпсүн улууһугар эмиэ уу долгунун курдук чуумпутук ааспатаҕа. Сир
түҥэтигэр, кулаактааһыҥҥа токурутуулар, советскай былаас актыбыыстарын
өһүөннээхтик дьакыйыылар тахсыбыт чахчылара эмиэ бааллара. Холобура,
Афанасьевтары, чуолаан В.Ф.Афанасьевы — 13 оҕолоох олоҕун илгэтинэн сэ-
ниэ орто бааһынай ыалы — кулаактааһын, соҕуруунан ааһыммыт дьыалатын
соруйан суох оҥоруу, сир түҥэтигэр Тэбиик нэһилиэгин советын исполко­
ма (Г.С.Тарскай) баайдарга лояльнайдык сыһыаннастылар диэн исполком
чилиэннэрин барыларын үлэлэриттэн босхолооһун, сир түҥэтигин ыытыы
актыбыыһа, комсомолец Петр уонна кини аҕата Филипп Федоровтары
өһүөннээн сүгэнэн кэрдэн өлөрүү курдуктар бааллара. Онон советскай былаас
дойдуга бүтүннүүтүгэр курдук Дүпсүн улууһугар элбэх хаан тохтуутунан, ха­
быр кылаассабай охсуһуунан олохтоммута.
Гражданскай сэриигэ курдук, сүүрбэһис, отутус сыллардааҕы политическай
репрессия ыар этиҥнэрэ Дүпсүҥҥэ эмиэ ыарыылаахтык тиҥилэхтээн ааспыта.
Саха национальнай интеллигенциятын бас-көс дьоннорунан биллибит, совет­
скай былааска мунура суох бэриниилээхтик үлэлээн испит В.В.Нпкифоров-
Күлүмнүүр курдук сүдү киһи, И.Ф.Афанасьев-Уйбаан Суруксут, Н.Ф.Афана-
сьев-Дохсун Ньукулай хаайыы, сыылка мунун көрөн суорума суолламмыттара.
Оттон П.А.Афанасьев-Бөтүруүсэ советскай былаас хабыр дьаһалларын уйбакка
олохтон туораабыта. Саха революционердарын биир чаҕылхай бэрэстэбиитэлэ,
Казахскай ССР Хотугу уонна Арҕаа Казахстаннааҕы обкомугар тиийэ улахан
дуоһунаска ситиһиилээхтик үлэлээбит П.Н.Гуляев отутус сылларга полити­
ческай репрессия сиэртибэтэ буолбута. Үөрэх наркома И.Н.Жирков өлбүтүн
кэннэ, ПДьНК органнарынан туох да дьыала тэриллибэтэҕин үрдүнэн, норуот
өстөөхтөрүн күнүстэри тымтыктанан көрдөөччүлэр холуннарыыларынан сы-
мыйанан чиэстээх аата хараардыллан, дьонун-сэргэтин уһун сылларга «норуот
өстөөҕүн» хара мэн э эрэйгэ-мунна тэппитэ. Саха интеллигенциятын истин'
доҕордоро, бигэ тирэхтэрэ, өйөбүллэрэ буолбут Саха сиригэр бастакы балык
промышленноһын төрүттээбит атыыһыт Кирилл Давыдович Спиридонов, са-
хаттан бастакы үрдүк үөрэхтээх юрист, Саха сирин мировой судьуйатынан
үлэлээбит саха интеллигенциятын чулуу бэрэстэбиитэлэ М.А.Афанасьев аатта-
ра үйэ-саас тухары умнууга быраҕыллыбыттара.
Бу түһүмэххэ өссө икки түгэҥҥэ тохтоон, бэлиэтээн ааһар тоҕоостоох дии
136