Page 534 - Дүпсүн сирэ

1953 сыллаахха «Саха сирин оскуолалара Аҕа дойду Улуу сэриитин сыллары-
гар» диэн темаҕа кандидатскай диссертацияны көмүскээн, киниэхэ педаго-
гическай наука кандидатын учуонай степенэ иҥэриллибитэ. Эдэр учуонайы
республикатааҕы учууталлар идэлэрин үрдэтэр институт директорынан анаа-
быттара. Ити сылларга кини көҕүлээһининэн республикаҕа педагогическай
ааҕыылар ыытыллар буолбуттара, көһө сылдьар курстар, семинардар тэрилли-
биттэрэ, «Учууталга көмө» диэн сурунаал бэчээттэнэн тахсара ситиһиллибитэ.
Онон кини республика учууталларын үлэлэрин хамнастарын, баай педагогичес­
кай уопуттарын биир бастакы үөрэтээччи уонна чинчийээччи буолбута. Өссө
Саха сиригэр ким да тыытан көрө илик наукатыгар — педагогикаҕа чэпчэки-
тэ суох чинчийэр үлэтин бүтүннүү анаабыта. Виктор Федорович Афанасьев
бэйэтин биир идэлээхтэригэр республика оскуолаларын историятын дирин ник
билиигэ-көрүүгэ, үөрэтиигэ, үөрэтэр-иитэр үлэ процеһын салгыы тупсарыыга
көмөлөһөр сыалы-соругу туруоруммута. Учуонай хас биирдии кыракый чах-
чыларга, араас докумуоннарга тирэҕирэн, «Саха сиригэр оскуола уонна педа-
гогическай өй-санаа сайдыыта» диэн теманы иҥэн-тоҥон чинчийбитэ уонна
А.И.Герцен аатынан Ленинградтааҕы педагогическай институкка докторскай
диссертацияны ситиһиилээхтик көмүскээбитэ. Бу үлэтин туһунан сыана биэ-
рэригэр педагогика историятын бөдөн специалиһа Ш.И.Ганелин: «Бу Саха си­
ригэр оскуолалар уонна норуот үөрэҕириитин историятыгар кэлим ырытыыны
аан бастаан оҥорор табыллыбыт уонна иҥэн-тоҥон суруллубут дьоһун чин-
чийии», — диэн тоһоҕолоон бэлиэтээбитэ.
Виктор Федорович Афанасьев Россияҕа народнай педагогика туһунан тео-
рияны олохтооччулартан биирдэстэрэ. Итини 1979 сыллаахха бэчээттэппит
«Сибиир уонна Дальнай Восток олохтоох норуоттарын этнопедагогиката» диэн
чинчийиитэ итэҕэтиилээхтик дакаастыыр. Бу үлэни дойду бөдөҥ специалиста-
ра педагогика-этнопедагогика сайдыытыгар улахан кылаат быһыытынан сыа-
налыыллара. ССРС ПНА хас сыл аайы таһаарар хомуурунньугар 1980 сыллаах­
ха ССРС ПНА президенэ М.И.Кондаков дакылаатыгар Виктор Федорович
Афанасьев аата дойдуга киэҥник сураҕырар, Г.Н.Волков уонна Я.И.Ханбиков
курдук бөдөҥ этнопедагогтары кытта сэргэ ааттаммыта. Учуонай ити үлэтигэр
Сибиир төрүт олохтоох норуоттара — сахалар, буряттар, тувиннар, хакастар
уонна хотугу норуоттар — оҕону иитэр үгэстэрин бары өттүнэн сиһилии уонна
олор инники сайдар сокуоннарын уратыларын быһаарбыта.
Профессор В.Ф.Афанасьев наука сыламтата суох үлэһитэ этэ. Кини 50-тан
тахса араас кинигэлэр, брошюралар автордарынан, хомуйан оҥорооччуларынан,
сыаналааччынан, редакторынан буолбута. Бэчээт уонна научнай үлэлэр хомуу-
рунньуктарын страницаларыгар тыһыынчанан ахсааннаах ыстатыйалары бэ-
чээттэппитэ. Педагогика теориятын уонна историятын чинчийээччи-учуонай
быһыытынан кини 1986 сыллаахха Новосибирскай куораккатахсыбыт«Сибиир-
гэ үрдүк уонна орто анал үөрэхтээһин историятын очеркалара» кинигэҕэ ак-
тыыбынай кыттыыны ылбыта уонна ити иһин Алтай Ленинской Комсомолун
бириэмийэтин лауреата буолбута.
Олоҕун тиһэх сылларыгар Виктор Федорович ордук таһаарыылаахтык
үлэлээбитэ. Кини «Поволжьеҕа, Сибииргэ, Дальнай Востокка уонна Саха
474