Page 57 - Дүпсүн сирэ

тимиртэн оҥоһуллар дьиэ ис-тас үлэтигэр туттуллар тэриллэри уһааран, тап-
тайан оҥороро. Мин оҕо сылдьан көрөн өйдөөн хаалбыппын: ампаарга сылгы
кылыттан оҥоһуллубут муҥха баарын. Эһэм 90 сааһыгар, өлүөн 1—2 сыл ин-
нинэ, кыһын устата хас да куйууру хара дьүһүннээх сылгы кылыттан баайбыта.
Дьоннор сөҕөллөр этэ, бу оҕонньор эчи хараҕа сытыытын. корөрө үчүгэйин
диэн. Онно кылы ылан, тыытан. 10-нуу гына тутан, түннүк сырдыгар кынаан
ааҕан, эрийэн сиэккэ курдук түмүктээн, баайан иһэрэ. Эһэбит оҥортообут
ыскааптара, остуоллара атын да маллара билиҥҥэ диэри биһиэхэ даҕаны, атын
ыалларга даҕаны, бааллар.
Эһэбит улахан тимир ууһа этэ. Буораҕынан эстэр туукка сааны онороро.
Бу сааларынан хойууккаанна диэри булчуттар тутталлара. Кини кытардан,
таптайан, иһэрдэн, холбоон кэбиспит тэрилин сиигэ, суола-ииһэ ырааһынан.
бөҕөтүнэн. алдьамматынан-тостубатынан аатырара. Сукурда Ууска Өспөх
таҥаратын дьиэтэ тутуллуутугар туһанарга тимир тоһоҕону сакаастаан
онотторбуттар. Онуоха кини болгуо тимири хайытан, уулларан аҕатан, күҥҥэ
1 буут ыйааһыннаах сэлээппэлээх, түөрт кырыылаах уһун, кылгас кээмэй-
дээх тоһоҕолору онороро үһү. Урут холкуостар баалларыгар тимир ууһунан
үлэлээбитэ. Аныгы үйэ ыһыыга-хомуурга туттар техникатын араас саппаас
чаастара он оһуутун кини эмиэ баһылаабыта. Холкуоска туттуллар тэрили, хол-
куос үлэтин техникатын саппаас чаастарын барытын уһааран, уулларан, чочу-
йан оҥороро. Кэлин кырдьан да олорон тимири уһанарын тохтоппотоҕо. Саха
быһаҕын элбэхтик онороро. Кини онорбут быһахтара кэпсээн ҥэ, көрдөрүүгэ
сылдьаллара. Сороҕор хоту оройуоннар табаһыттарыттан кытта сакаастар кэ-
лэллэрэ. Ол аата Сукурда Уус аата-суола атын оройуоннарга киэн ник биллэр
эбит. Онно кини он ортообут быһахтарын сытыытын уонна тимирэ кытаанаҕын
хайгыыллара үһү. Онорбут быһахтарын оччотооҕу харчынан 2-лии, 3-түү сол-
куобайга агыылаан хамнастанара.
Эһэбит бастакы кэргэнэ Чэриктэйтэн төрүттээх Горохова Мария Филип­
повна диэн эбит. Мария Филипповнаттан биһиги аҕабыт Свешников Афа­
насий Афанасьевич төрөөбүт. Кини аҕатын утумнаан эмиэ уус этэ. Эһэбит
бастакы кэргэнэ эдэр сааһыгар өлбүт. Ол кэнниттэн кини хаста да кэргэннэм-
мит. Сукурда Уус уһун оло^ун сэмэйдик олорбута. Бэл уһаайбаланан, кэтэх
дьиэ туттан, хаһаайыстыба ханатар иллэнэ суох, үлэни эрэ танара оностон
олох олорон ааспыта. Кини аҕыйах саҥатаах, мөнө-этэ сылдьыбат, дьонно-
былааска сунхарбат көнө майгылаах киһи этэ. Куруутун төрөөбүт-үөскээбит
өтөҕөр, тыатыгар отугар-маһыгар курдаттыы таттаран, бөһүөлэккэ киирдэҕинэ
тулуйан-тэһийэн сылдьыбат буолара. Кыһын улахан тымныы түстэҕинэ эрэ
кылгас кэмнэ бөһүөлэккэ киирэн кыратык олоро түһэрэ. «Чараным барахсан,
Чаран ым барахсан», — диэн бэйэтэ-бэйэтигэр ботугуруур этэ. Күн уһаатар эрэ
өтөҕөр Бээди Чараҥар көһөрө. Дьоннор эһэбин аһаҕас эттээх, биттээх-түүллээх
дииллэрэ. Биһиэхэ кыралаан ону-маны кэпсиирэ. Ону оччотооҕу кэмҥэ аахай-
бакка хаа^абыт эбиппит. Биирдэ эдэр сылдьан сүллүүкүн иһиллээбиттэрин
кэпсээбитэ: «Хаһыа да буолан өтөххө тиийэн суорҕан бүрүнэн олордохпутуна
ырайтан тимир бөҕө сууллар тыаһа иһиллибитэ, бу тимир үйэтэ кэлээри ол
53