Page 61 - Дүпсүн сирэ

диэки соһуллан сытар үһү. Бэркэ соһуйбут, суолуттан-ииһиттэн бу кини бы-
раата Уйбаан үлэтэ буоларын сэрэйбит. Уонна атын ким кэлэн киниэхэ суолун
солоон биэриэй? Уолун дьэ тыыппат, саната суох бүтэйдии кэтиир, убаас-
тыыр буолан испит. Н.А.Афанасьев диэн баай киһи олус тардыылаах, бөдөҥ ат
оҕустаах эбит. Күүстээх Уйбаан күүһэ лаппа биллибитин кэннэ, убайа биир-
дэ холуочуйан баран, Афанасьев оҕонньорго: «Бу эн оҕускун хайгыыгын да,
мин быраатым Уйбаан тардарын бу оҕус экчи кыайан тардыа суох этэ», —
кыһытардыы тыл кыбыппыт. Онуоха анарааҥҥыта өһүргэнэн: «Сүрүн, сүөһү
аата сүөһү, киһи аата киһи ини», — диэбит. «Чэ, оччоҕо сакалааттаһыах», —
диэн буолбут. «Бу киһи хайдах-хайдах буолар, өйө хамныыр дуу, тугуй?» —
дии санаабыт Ньукулайа. Олус улаханнык мөккүспүтүгэр, тиһэҕэр тиийэн
бууттуу арыыны кытта харчыга сакалааттаспыттар. Уйбаан диэн улуу күүстээх
киһи үөскээн эрэрин билэр да буоллар, ити этэрин курдук, киһи оҕус курдук
сүөһүнү хайдах да кыайыан өйө хоппотоҕо.
Бүтэй икки баҕанатын төрдүгэр туора суон тэбилик маһы бырахпыттар. Икки
кирис өтүүнү холбоон баран, аҥаар уһугун Күүстээххэ туттарбыттар. Күүстээх
өтүү төбөтүн торбос тириитэ үтүлүктээх илиитигэр эрийэн баран тутан олор-
бут. Өтүү оҕуска холбонор өттүн лээмпи курдук икки гыммыттар, бурҕалдьыга
баайбыттар. Дьэ тартарыы буолбут. Оҕуһу таһыйа-таһыйа дьүккүтэн көрбүттэр
да, Күүстээҕи оҕус туруору тардан ылбатах.
Өссө биир кэпсээн. Күүстээх Уйбаан Булуҥҥа хас да сыл туус балыкка сыл-
дьыбыт. Биирдэ «Лена» пароход Булунтан Дьокуускайга аттанаары турдаҕына,
Күүстээх билэр дьонуттан бөдөҥ тууччах балыгы ылбыт. Ол балыгын ик-
киэ буолан баарсаҕа киллэрэн испиттэр. Онуоха биэрэккэ баар дьон батыһа
сылдьан: «Ок-сиэ, Күүстээх Уйбаан обургу тууччах аҥаарын кыайбат буола
быстаахтаабыт», — диэн дэлби күлүү гыммыттар, ньамаласпыттар.
Күүстээх: «Аата, күтүрдэр сордоон эрдэхтэрэ», — диэн кыһыйа санаабыт.
Өлүү түбэлтэлээх баарсаҕа киириигэ уу кытыытыгар кумахха сымара таас бата-
ры түһэн сытарын көрбүт. «Абаккам, ити сытар тааһы көтөҕөн түөкүттэр айах-
тарын хам баайбыт киһи, урут киһи син итиччэ тааһы көтөҕөр буолара», — дии
санаабыт да, били киһитигэр тууччаҕын туттаран кэбиспит уонна арбаҕаһын
устубут, харытын ньыппарыммыт. Дьон туох буоларын кэтэһэн айахтарын атан
турбуттар. Уйбаан тааска кэлэн, кумахха төһө эмэ батары түһэн сытар тааһы,
аҥаар өттүттэн оруу тардан тиэрэ ылан бырахпыт. Онтон оҥосто түһэн баран
ыбылы кууһан көтөҕөн мадьатан таһаарбыт уонна хас да хаамыы үөһээ илдьэн
бырахпыт. Ити таас төһө ыйааһыннааҕа биллибэт. Саха былыргы үөрэхтээҕэ
А.Е.Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй 1918 сыллаахха Булуҥҥа сылдьан ити
тааһы көрбүт уонна улаханнык сөхпүт, 50-ча буукка холообут. Булуҥ дъону-
гар: «Күүстээх Уйбаан курдук сүдү күүстээх киһи Саха сиригэр үөскээбитэ
биллибэт, кини чахчы бөдөҥ тааһы көтөхпүт эбит. Көтөхпүт тааһыгар анаан
ампаар тутан, тааһы онно сытыарыҥ, таас ыйааһынын суруйан, ампаарга дуос-
ката оҥоруҥ», — диэн сүбэлээбит. Ити сүбэтэ кыайан туолбакка хаалбыта.
Күүстээх Уйбаан орто уҥуохтаах, толору эттээх-сииннээх, саар тэгил уҥуохтаах
киһи эбит. Сыгынньахтаннаҕына ордук көхсө үчүгэйэ бэрдэ үһү. Моонньуттан
ыла сэтэлээх, логлорутта сылдьар сис балык эттээҕэ диэн кинини көрбүт дьон
57