Page 59 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

көрбүтэ, кырдьык, сылгы тирэниэх, айанпыахха соптөөх сир
эбит. Бу туһ-унап убайдарыгар кэлэн этэр. Сүбэйэһэн баран,
убайдара Элчээнипи сири көрдөрө хат ыыталлар. Элчээни
баран көрөр, таас хайа хоту түһүүтүн биир коско суоттуур,
он но сүөһү аһылыга хара баһаам эбит.
Бараллар. Бу дабайбыт сирдэрин Ыт Аартыга диэн
ааттыыллар. Кэнники бу аартыгынан айанньыттар ааһан
иһэннэр, бэлэх-симэх баайан ааһар буолбуттар.
Хайа хоту тэллэҕэр түһэн баран, дьиэ туттан, хас да
хоноллор. Манна Элчээни удаҕан дьахтара инники телкөтүн
туһунан көрүү көрөр. Хас да үрэҕи, күолү ааттаан баран:
"Кутум-сүрүм тохтуур сирэ баар эбит, онно тиийэн, тус илин
диэки көрдөххө, саха киһим хаттыгаһа хатыллан тахсар саһыл
ииччэх талахтаах, соҕуруу өртүн диэки бараах сүүлэр чочур-
чочур томтордордоох, иинэҕэһи иитэр, балчыры барҕардар
сир эбит", — диир.
Ити сирдэрин көрдүөннор өр баҕайы айапныыллар.
Сүоһүлэриттэн олөрөн уонна ох сааларынан бултаан аһыыллар.
Билигин Үөһээ Халымаҕа баар Ясачнай диэн сиргэ кэлэллэр.
Үрэҕи батыһан иһэн, биир улахан күолү булаллар, ол күөлү
Бууна диэн ааттыыллар. Икки улахаи бырааттыылар, Элкээйи
уоппа Түлээни, онно хаалан олохсуйаллар. Кипилэртэн
билиҥҥи Үоһээ Халыма сахалара үоскээбиттэрэ. Элчээни
дьахтара кэргэнигэр: "Мин түһээбит-көрүүлэммит сирбэр
барыах", — диир. Ону эрэ ылыммат, онон итиннэ үс сыл
олороллор. Төрдүс сылыгар дьахтар тулуппат. Улахан болуот
оҥостон баран, Элчээпи оҕолуун, дьахтардыын уонна сылгылыын
Халыма өрүс уступ таҥнары устар. Баран иһэн: "Эн этэр
сириҥ бу дуо? Ити дуо?" — диэи ыйыта иһэр. Дьахтара: "Суох
атын", — дии иһэр.
Өр баҕайы айаннаан баран, үс илим туоралаах үрэх киирэр
сиригэр тиийэллэр. Бу сири Үрэх Тордо диэн ааттыыллар.
Билигин да ити курдук ааттанар. Манна олохсуйан балай эрэ
олоро түһзляэр. Аттыларыгар биир улахан күөл баарын
булаллар да, кинилэр кордүүр сирдэриттэн атын буолар.
Биирдэ туран Элчээни, аттанап баран, добдурҕа уступ
кэргэпэ эппит сирин кордүү аллараа диэки барар. Ол баран
кэргэиэ эппит сирпгэр: тус илин диэки көрдоххо, саха киһи
хаттыгаһа хатыллан тахсар саһыл ииччэх талахтаах, соҕуруу
ортүп диэки бараах сүүлэр чочур-чочур томтордордоох күөлгэ
тиийэр, ол күөл соҕуруу ортүгэр сиэнпээх эбит. Опу тобулан
көрбүтэ балык иэнэ коҕөрө сытар. Дьонугар булбутуттап
үөрэн-көтөн, төпнөп кэлэр.
Хоион туран баран, Элчээни эдэр кэргэнии кытта онно
57