Page 23 - Дупсун оскуолата 150

/
19

священнику Ытык-Кельской церкви Димитриану Попову поручен перевод статьи
«Учение о загробной жизни», который был закончен в феврале 1867 г.»

Гуляева Е. Издательская деятельность русской православной
миссии в Якутии (1812 — 1916 гг.) // «Илин», 2011, Ns 1 — 2, стр. 40.
Танара сулууспата саха тылынан аан бастаан Дьокуускайдаады Троицкай со-
буорга 1858 сыл от ыйын 19 кунугэр ыытыллыбыта. Бу кун сурэхтэммит сахалар
ейдеругэр-санааларыгар, куттарыгар-сурдэригэр ер сылларга урдук уеруу, дьол
кэрэйитэ буолан инэн хаалбыта. Мантан ыла улуустарга танара сулууспалара
эмиэ сахалыы тылынан ыытыллар буолбуттара. Духуобунай семинарияда уонна
училищеда саха тылын уерэтии киллэриллибитэ манна олус кемелеех буолбут.
Танара кинигэлэрин саха тылынан тайаарыы, сулууспалары сахалыы ыытыы
кэлин да суду учуонай, архиепископ Иннокентий (Вениаминов) уонна кини
дьыалатын салдааччы протоиерей Дмитрий Хитров кыйамньыларынан сайдан,
тэнийэн испитэ. Кинилэр бэриниилээх улэлэрэ саха уус-уран литературата уес-
кууругэр уонна сайдарыгар кэскиллээх дьайыыны онорбуттара.

ДУПСУН УЛУУЬУГАР ОСКУОЛА ТЭРИЛЛЭН УЛЭЛЭЭЬИНЭ

Дьокуускай куорат кэнниттэн Саха уобалайыгар бастакы оскуола 1826 с. Дьо-
куускайга, 1829 с. Орто Халымада, Булуугэ айыллыбыттара. Онтон 50 сыл буолан
баран, Сунтаар, Дупсун улуустарын киинигэр оскуолалар баар буолбуттара.
1862 сыллаахха Дупсун улууйун киинигэр — Дуенду туелбэтигэр саха баладаны-
гар нуучча кийитэ, псаломщик Евстафий Лонгинов оскуола айан туерт саха одотун
нууччалыы суруйарга, аадарга уонна ахсаантга уерэппитэ. Бу бэйэтин кэмигэр эл­
бэх кэскили тустуур тэрээйин буоларын саха мындырдара тута сылыктаабыттара.
Ити оскуола балтараа сыл улэлээт, сут дьыл буолан, сабыллан хаалбыта.
Бу оскуоланы сотору кэминэн губернскай сэкирэтээринэн улэлии сылдьыбыт,
кемелейееччу-суруксут Яков Худяков чаайынай оскуолата солбуйбута. Яков Ху­
дяков оскуоланы 1870 сыллаахха бэйэтин дьиэтигэр айан улэлэппитэ. Манна 16
саха уолаттара нуучча тылын уерэтиини садалаабыттара.
Архыып докумуона кердерерунэн оскуолада 1871 сыллаахха 16, 1872 — 16,
1873 — 11, 1874 — 8 одо уерэммит.
Нуучча тылыттан ураты оскуолада арифметиканы, российскай империя исто-
риятын уерэтиини, географияны уонна ыраастык суруйууну киллэрбиттэр. Яков
Худяков уерэдин хаачыстыбатын туйунан улуус управатын отчуотугар ман-
ныгы аадыахха сеп: «Одолор номнуо учугэйдик аадаллар, учебниктарынан эрэ
муьгурдаммакка элбэх араас кинигэлэри хасыйаллар».
Оскуола, тереппуттэр харчыларыгар улэлии туран, 1875 сыллаахха улууска ула­
хан эпидемия турбутугар сабылларга куйэллибитэ.