Page 9 - Олоҥхо биһигэр

И.В.Пухов народнай ополчениеҕа суруйтаран, улуу Москва оборо-
натыгар кыттыбыта. Кыһыл Сулус орденынан надараадаламмыта да
кини хорсун-хоодуот саллаат буоларын кэрэһэлиир. Сэрии толоонугар
ыараханнык бааһыран дойдутугар кэлбитэ. Эмиэ Үөрэх министер-
ствотыгар инспекторынан үлэтин салдаабыта. 1945 с. Москватаады
госуниверситет аспирантуратыгар киирбитэ. Киниэхэ научнай сала-
йааччынан Советскай Союзка фольклор теориятыгар биллэр
үлэлэрдээх П.Г.Богатырев анаммыта.
И.В.Пухов кандидатскай диссертациятын тематынан «Идеи и
образы олонхо «Мюлдью Сильный» Д.М.Говорова» диэни талбыта.
Ити кэмҥэ саха фольклорун үөрэтиигэ Г.У.Эргис саҥа саҕалаан
үлэлээн эрэр кэмэ этэ. Георгий Установил норуот тылынан айым-
ньытын хомуйууну уонна бэчээттээн таһаарыыны күүскэ туруорбута.
Кини научнай салалтатынан саха норуотун тылынан айымньытын
нэһилиэкгэринэн, улуустарынан институт научнай корреспонденнара
киэҥник хомуйууну саҕалаабыттар. Георгий Устинович «Дьулуруйар
Ньургун Боотур» олоҥхо научнай таһаарыытын бэлэмнээһиҥҥэ
үлэлэспитэ уонна ити үлэтинэн саха фольклористарыттан аан маҥнай
филологическай наука кандидатын аатын ылбыта.
И.В.Пухов научнай үлэтин олоҥхоттон садалаабыта мээнэдэ
буолбатах. Олоҥхо саха норуотун чулуу бастыҥ айымньытын
быһыытынан академик А.Ф.М иддендорф саҕаттан кэрэхсэби-
ли ылара. Полит-сыылынайдар И.А.Худяков, В.Л.Серошевскай,
Э.К.Пекарскай, С.В.Ястремскай олоҥхону сурукка-бичиккэ түһэрэн
үйэтитиитэ сөҕүмэр үлэни ыыппыттара. Саха маҥнайгы үөрэхтээхтэрэ
А.Е.Кулаковскай, С.А.Новгородов, Г.В.Ксенофонтов олоҥхону
үрдүктүк сыаналыыллара. П.А.Ойуунускай «Якутская сказка (олонхо)
ее сюжет и содержание» диэн монографическай ыстатыйата олонхону
үөрэтиигэ маҥнайгы дьоһуннаах үлэ быһыытынан сыаналанар.
П.А.Ойуунускай директордаах тыл уонна культура института бил­
лэр аатырбыт олоҥхоһуттартан репертуардарын суруйан үйэтитиигэ
тускуллаахтык үлэлээбитэ. Ол түмүгэр институкка Ада дойду Улуу
сэриитэ бүтүүтүгэр 126 олонхо суруллан ууруллубута.
И.В.Пухов олонхо сүрүн идеятын уонна уобарастарын үөрэтиигэ
сүрүн болҕомтотун туһаайбыта. Маныаха биир дойдулаада, аатырбыт
олоҥхоһут Д.М.Говоров «Мүлдьү Бөдө» олонхотун анаан үөрэтиини
төрүт гыммыта. Дмитрий Михайлович олоҥхоһут быһыытынан Уус
Алдаҥҥа эрэ буолбакка киин улуустарга, ону ааһан Хоту Булунтга,
Дьааҥыга, Бүлүү, Өлүөхүмэ улуустарынан аатыран-сураҕыран олоҥ-
холообута. Учуонай кини олонхотугар уонна олонхолуур идэтигэр
саха олоҥхоһуттарын үгэстэрэ түмүллэн көрдөрүллэллэрин бэлиэ-
тиирэ. Онон Д.М.Говоров «Мүлдьү Бөдө» олоҥхотугар олодуран
олоҥхо сүрүн уобарастарын киэҥник чинчийбитэ. 1949 с. Уус Алдан
улууһугар бэйэтэ фольклорнай экспедиция тэринэн тахса сылдьы-
быт. Бэрт кылгас кэм иһигэр И.И.Говоровтан, «Айыы сиэнэ Адьа
Будьу», «Ньургун Бухатыыр», «Эмпэрэлээх тайахтаах Эллигэн Ку-

5