Page 11 - Олоҥхо биһигэр

балаһыанньатынан саха олоҥхото архаическай, биллиилээх эпосовед
В.Л.Жирмунскай этэринэн бухатыырыскай таһымтан героическай ис
хоһоонноох классическай эпостар таһымнарыгар тахсыытын көрдөрүү
этэ. Кини саха олоҥхотугар аналлаах фундаментальнай үлэтин кэн-
ниттэн олоҥхону жанр өттүнэн героическай эпос диэн сыаналааһын
баһыйбыта.
И.В.Пухов төһө да тюрк, монгол тыллаах омуктар эпостарын
теоретическай боппуруостарынан дьарыктанан үлэлии сырыттар,
олоҥхону тылбаастаан бэчээттээн таһаарыыга сөҕүмэр улахан үлэни
ыыппыта. Ол курдук П.А.Ойуунускай «Дьулуруйар Ньургун Боотур»,
И.Г.Тимофеев-Теплоухов «Куруубай хааннаах Кулун Куллустуур»
олоҥхолор тылбаастанан бэчээттэнэн тахсыыларыгар эпосовед-
учуонай быһыытынан быһаччы кыттыбыта, күүһүн-уоҕун харыстаа-
бакка үлэлээбитэ.
В.В.Державин 1975 с. «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхону
тылбаастааһына дойду үрдүнэн киэҥник биллибитэ. Ленинскэй
бириэмийэ лауреата, Социалистическай Үлэ Геройа С.В.Михалков
уопсай редакциялааһынынан тахсыбыта. Саха народнай суруйааччыта
Н.Е.Мординов-Амма Аччыгыйа: «Иннокентий Васильевич Пухов
быһаччы кыттыбатаҕа буоллар, Владимир Державин «Дьулуруйар
Ньургун Боотуру» нууччалыы тылынан саҥардыа, тылбаастыа суоҕа
этэ. Дьэ, аҥардас ол иһин даҕаны Иннокентий Васильевичка памят­
ник туруоруохха наада», — диэбитин Д.Пухов бэйэтин ахтыытыгар
кыбытан суруйбута. Кырдьык, И.В.Пухов В.В. Державиҥҥа кон­
сультант быһыытынан көмөтө улахан этэ уонна «Олонхо — древний
эпос якутов» диэн киирии ыстатыйатынан, үгүс ахсааннаах науч-
най комментарийынан саха олоҥхотун нуучча ааҕааччыларыгар
дьоһуннаахтык тиэрдиспит ураты үтүөлээх-өҥөлөөх.
И.В.Пухов «Эпос народов СССР» серияҕа саха бастыҥ
олоҥхотун «Куруубай хааннаах Кулун Куллустууру» киллэрэн
бэчээттээн таһаарыыга учуонай-фольклорист быһыытынан олус
эппиэтинэстээхтик, кичэллээхтик үлэлээбитин бэлиэтээн аһарара
сөп. Олоҥхону И.Г. Тимофеев-Теплоухов тылыттан 1906 с. Аммаҕа
төрөөбүт-үөскээбит этнограф-фольклорист В.Н.Васильев суруйбута.
Академик Э.К.Пекарскай «Образцы народной литературы якутов»
сериятыгар үһүс томун туспа кинигэнэн бэчээттээн таһаарбыта.
Онон 50-с сылларга этнограф-фольклорист А.А.Попов тылбаастаа-
быта уонна Г.У.Эргистиин бэчээккэ 1958 с. бэлэмнээбиттэрэ. Ол
эрээри тылбаастааһыныгар сыысхаллардаах буолан, «Эпос народов
СССР» серия редколлегията ор сылларга бэчээттэммэккэ сыппытын
И.В.Пуховка ситэрэригэр сорудахтаабыттара. Ити кэмҥэ бэчээккэ
аан маҥнай бэлэмнээбит А.А. Попов, Г.У.Эргис хайалара да суоҕа.
Онон Иннокентий Васильевич кинилэр нэһилиэстибэлэригэр харыс-
табыллаахтык сыһыаннаһыы соругун туруоруммута.
И.В.Пухов Э.К.Пекарскай «Кулун Куллустуур» олоҥхону бэ­
чээккэ бэлэмнээһин принциптэрин тутуспута. «Работа Э.К.Пекарского
7