Page 10 - Олоҥхо биһигэр

лантай», Суотту нэһилиэгин олохтооҕо Г.С.Олесовтан «Дьуларытта
Бэргэн» Курбуһах олоҥхоһута П.М.Пуховтан «Кун Эрили Бухатыыр»
Е.П.Охлопковтан (II Бэрт ууһа) «Мэдьээн тыа тоҥуһун уолаттара», II
Өлтөх олоҥхоһута И.И.Даниловтан «Хахай сиэр аттаах Хара Дьааһын»
олоҥхолору суруйбута. Дьокуускайга олорон, У.Г.Нохсоороптон
(Амма, Абаҕа) «Үрүҥ Уолан», Г.С.Кычкинтан (Мэҥэ Хаҥалас, Дой-
дуунускай) «Дьура Суорун» олоҥхолору суруйбута учуонай архыы-
быгар бааллар.
1956 с. М.Горькай аатынан Аан дойду литературатын үөрэтэр ин-
ститукка кандидатскай диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
Кэлин учуонай кандидатскай диссертациятын ситэрэн «Якутский ге­
роический эпос — олонхо. Основные образы» диэн ааттаан «Наука»
издательствоҕа туспа кинигэ таһаартарбыта. Саха фольклористарыттан
аан маҥнай наукаҕа суолу аспыта. Монографияҕа саха олоҥхотун сүрүн
уобарастарын тиһигэ киэҥник сырдатыллыбыта. Олоҥхо үөскээбит
кэмэ родовой тутул сайдыытын үрдүк кэрдииһигэр байыаннай демо­
кратия баһылаан эрэр кэмин көрдөрөрүн ыйбыта. Олоҥхо сахалар
соҕуруу олорор эрдэхтэринэ, жанр быһыытынан чопчуламмытын,
сүрүн поэтическай ньымалара дьүһүлгэннэрэ (образтара) ол кэми
арыйан көрдөрөллөрүн, олоҥхо былыргы архаическай төрүттээҕин
олохтоон быһаарбыта уонна кини уобарастара ити кэм тыыныгар сөп
түбэһэллэрин арыйан көрдөрбүтэ. Айыы уонна абааһы бухатыырда-
рын күрэстэһиилэригэр, кини уобарастарыгар олоҥхо сүрүн идеята
«айыы аймахтарын араҥаччылааһын, күн улуустарын көмүскээһин»
этиллэрин быһаарбыта. Чуолаан И.В. Пухов: «Олонхо возникло и
сложилось как эпическое произведение в глубокой древности, когда
предки якутов жили на южной своей родине в соседстве с другими
тюрко-монгольскими народами», — диэн суруйбута уонна салгыы «В
теоретическом плане древние связи олонхо с эпосом других тюрко­
монгольских народов — часть общей проблемы о генезисе олонхо», —
диэбитэ. Учуонай бу түмүк санаата билигин да кэрэхсэбили ылар
уонна олоҥхону салгыы үөрэтэргэ олук охсор.
И.В. Пухов 1954 с. олоҕун бүтэһик сылларыгар диэри М.Горькай
аатынан Аан дойду литературатын институтугар олоҥхону эпиче-
скэй айымньы быһыытынан салгыы үөрэтиигэ үлэлээбитэ. Инсти­
тут фольклористара үөрэтэр коллективнай темаларыгар кыттыһан
үлэлэспитэ. Ол сиэринэн кандидатскай диссертациятыгар туруорбут
проблематын саха олоҥхотун тюрк-монгол тыллаах омуктар эпоста-
рын тэҥнээн көрөн үөрэтиигэ аналлаах кэккэ дьоһуннаах отчуоттары,
ыстатыйалары суруйбута: «Якутское олонхо и эпос алтайцев», «Якут­
ское олонхо и калмыцкий «Джангар», «Гэсэр» и олонхо», «Героиче­
ский эпос тюрко-монгольских народов Сибири, общность, сходство,
различие» уо.д.а. ааттаталыахха соп. Кини бу научнай ыстатыйаларын
тутулунан саха олоҥхотун тюрк, монгол тыллаах омуктар эпостарын
кытта тэҥнээн көрөн монография суруйар уонна докторскай дис­
сертация көмүскүүр былааннааҕа. Иннокентий Васильевич сүрүн

6