Page 12 - Олоҥхо биһигэр

над текстом олонхо «Строптивый Кулун Куллустуур» диэн ыстатыйаны
суруйан М.Горькай аатынан Аан дойду литературатын «Текстологиче­
ское изучение эпоса» (1971) хомуурунньукка таһаартарбыта. Ыстаты-
йаттан көрдөххө, Иннокентий Васильевич текскэ харыстабыллаахтык
сыһыаннаһыы холобурун Э.К.Пекарскай научнай үлэтигэр көрбүтэ. Ол
эрээри, А.А.Попов олоҥхону хоһоонунан наардааһынын ылыммыта,
онуоха текст тылыгар-өһүгэр көҥүлүнэн уларытыы киллэриллибэтэҕэ.
Онтон олоҥхо былыр-былыргыттан поэтическай айымньы буоларын
бары чинчийээччилэр И.А.Худяковтан саҕалаан (олонхо — главный
род поэзии) билинэллэрэ. И.В.Пухов суруйааччы С.Т.Руфовка суру-
гуттан көрдөххө, олоҥхону тылбаастааһыҥҥа улахан суолтаны биэрэр
эбит «Перевод олонхо — для меня больной вопрос», — диэн билинэн
суруйбут. А.А. Попов тылбаастааһыныгар киһи өйдүү охсубат түгэннэрэ
баарын бэлиэтиибит уонна: «Я стараюсь выразиться по русски», — диэ-
бит. Онон И.В.Пухов «Кулун Куллустууру» саҥаттан кэриэтэ тылбаас-
таабыта, научнай комментарийын кэҥэппитэ, киирии ыстатыйатын
эпос туһунан баар теоретическай үлэлэргэ олоҕуран суруйбута. Ол
түмүгэр, «Куруубай хааннаах Кулун Куллустуур» олоҥхо 1985 с. «Эпос
народов СССР» серияҕа киллэриллэн «Наука» издательствоҕа күн си­
рин көрбүтэ. Аан маҥнай бэчээккэ бэлэмнээбит А.А.Попов, Г.У.Эргис
соавтор быһыытынан ааттара киллэриллибиттэрэ И.В.Пуховы учуонай
да, киһи да быһыытынан аатын үрдэппиттэрэ. Ити кэмҥэ Москваҕа
ИМЛИ-гэ докторантураҕа үөрэнэ сылдьар литературовед Г.Г.Окороков
олоҥхо ситэн-хотон бэчээттэнэн тахсыытыгар кыттыспыта.
Саха фольклористара Г.У.Эргис уонна И.В.Пухов олонхону
академическай таһаарыыга туттубут принциптэрин үрдүктүк тутал-
лар уонна кинилэртэн үтүө холобур ылаллар диэн бэлиэтээн аһарар
тоҕоостоох. Ол курдук «Памятники фольклора народов Сибири и
Дальнего Востока» серияҕа тахсыбыт Н.П.Бурнашев «Кыыс Дэби-
лийэ» уонна В.О.Каратаев «Модун Эр Соҕотох» олоҥхолору тыл-
баастааһыннара, киирии ыстатыйалара, научнай комментарийдара
аҕа көлүөнэ фольклористар үлэлэрин оҥкулунан оҥоһуллубуттара.
Научнай таһаарыы текстологическай принциптэрэ халбаҥнаабакка
тутуһуллубуттара. Уратыта диэн аныгы текстологическай комментарий
баар буолбута.
И.В. Пухов олоююну киэҥ ааҕааччыга анаан бэчээттээһин боппу-
руоһун мэлдьи туруорсара. Биир дойдулааҕа, олоҥхоһут Р.П. Алексеев,
үс үйэлээх «Алаатыыр Ала Туйгун» олоҥхотун үрдүктүк сыаналыыра,
туспа кинигэнэн бэчээттээн таһаарыан баҕарара. Бу олоҥхо күн сирин
көрөн эдэр көлүөнэ фольклористар И.В.Пухов ымыы гынан илдьэ
сылдьыбыт санаатын толордулар диэххэ соп.
И.В.Пухов саха литературатын пропагандиһа этэ. Кини
Г.П.Башарин «Саха үс реалист-суруйааччыта» диэн үлэтин редак-
тордарыттан биирдэстэрэ. Онон айымньылаах үлэтин күөгэйэр
күннэригэр сойуолаһыыга түбэспитэ. Ол эрээри саха литературатын
маҥнайгы суруйааччыларын айымньыларын сөптөөхтүк сырдатыыга