Page 104 - Норуоттан тахсыбыт талаан

Мин үлэбин үксүн чорооҥҥо оҥоробун. Үлэ ис хоһооно эл^эх
предметтэн, дьон мэтириэттэриттэн тутуллан биир сүрүн санааны,
идеяны аһыахтаах. Айыллыахтаах оҥоһук композициялаах буолар,
үлэ тугу көрдөрүөхтээҕин туһунан эрдэттэн толкуйданар. Мурска
оҥоһук ис хоһооно дойдуга барар быһыыны-майгыны, дойду
историятын көрдөрүөн сөп. Ол иһин үлэ идеятын итэҕэтиилээхтик
биэрии муосчут билиитэ-көрүүтэ төһө киэҥиттэн тутулуктаах.
Холобур, декабристарга анаммыт “Ссьшьные в Якутии” диэн үлэ-
биттэн саҕалаан, В.И.Ленин соратниктара С.Орджоник|идзе,
Е.Ярославскай уо.д.а. мэтириэттэрин муоска оҥорбутум. Киһи ай-
мах дьолун иһин охсуспут дьоннор биир модун санаалаахтар.
Кинилэри холбуур ситими — көҥүл иһин охсуһуу тыынын — айар
үлэһит историяҕа олоҕуран биэрэр. Онон, кылгастык эттэххэ,
маннык үлэлээх дьон киэҥ билиилээх буолаллара хайаан да
наадалаах.
Айар үлэһит үлэтэ хайдаҕын норуота сыаналыыр. Кини но-
руотун иннигэр улахан эппиэтинэһи сүгэр. Киһи дьарыктаммыт
дьарыгын хаалларбат. Үлэ бэйэтэ тардар, умсугутар. Үлэҕэ араас
ыарахаттар көрсүллүөхтэрин сөп. Ол гынан баран үлэтин чахчы
таптыыр киһи олортон чаҕыйыа суохтаах. Ол туһунан элбэхтик
суруйаллар, сөпкө суруйаллар.
Уруһуйдьут киһи барыны бары бэлиэтии көрө сылдьааччы.
Оннооҕор билбэт киһигин кытта көрүстэххинэ, кини таҥаһын-
сабын, туттарын-хаптарын бэлиэтии көрөн хаалаҕын. Онон мээнэ
сылдьыбаккын, барытын чинчийэн, тэҥнээн көрө сатыыгын.
Дьоҕур, талаан удьуордуур дииллэр. Ити, мин санаабар, оҕону
тулалыыр эйгэ суолтата. Холобур, уруһуйдьут киһи оҕолоро
үчүгэйдик уруһуйдуур буолуохтарын сөп. Оҕо аҕатын үлэтин
күннэтэ көрө сылдьааччы. Интэриэһиргиир буоллаҕына, оҕоҕо
аҕата кырааска, кумааҕы биэриэ, уруһуйга үөрэтиэ, оччоҕо эрэ
оҕо уруһуйдуурга үөрэниэ. Ол гынан баран, аҕатынааҕар ордук
талааннаах эбэтэр аҕатын курдук уруһуйдьут буолуо диир сыыһа.
Идэ туруорар олус элбэх ирдэбилигэр эппиэттиир эрэ киһи та-
лааннаах уруһуйдьут буолар кыахтаах. Оттон ити аҕаттан оҕоҕо
бэриллиэ суоҕун сөп. Холобур, оҕо худуоһунньук буолуон баҕар-
бат, оччоҕо дьоҕура сайдыбат. Баҕар, миигиттэн ыйытыахтара:
“Эһиги элбэх оҕолоох ыалгыт. Онтон хаһа эйигин удьуордаата?” —
диэн. Мин оҕолорум муосчут идэтин баһылаабатахтарын да иһин,
иискэ, уруһуйга балачча дьоҕурдаахтар. Холобур, мин “туйахпын”
хататтараарыбын биир эмэ оҕобун үөрэппитим буоллар, баҕар,
муосчут буолуон сөп этэ. Удьуордуур диэн өйдөбүл оҕо
төрүөҕүттэн бэриллэр диир сыыһа. Удьуордааһын диэн оҕо
төрөппүттэрин үлэлэрин кэрэхсээн, кинилэргэ илии-атах буола