Page 30 - Өксөкүлээх Уола 2009 223стр

кументальнай матырыйааллары хайдах хомуйсубутун уонна
туһаммытын туһунан быстах соҕус да буоллар сэһэргиирим,
романы ааҕан билсиһэригэр сүбэлээбитим. Ол эрээри кини
бу дьоһуннаах былаанын олоххо киллэрэригэр сөптөөх
өйөбүлү кыайан ылбатаҕа диэн быһаччы этэбин. Кини су-
руйбут сэһэнин сорох чаастарын ааҕааччыга тиэрдээри «Хо-
тугу сулуска» бэчээттэтэ сатаабыта табыллыбатаҕын бары
билэбит. Директивнэй органнар быһаччы орооһууларынан
набордаммыт тиэкиһэ ыһыллан турар. Бу суруйааччы айар
үлэтигэр толоостук орооһуу буолар. Онон сэһэн хас да сыл
сытан баран, 1990 сыллаахха эрэ кинигэнэн тахсыбыта.
Айымньыны сэҥээрии, ырытыы, суруйааччыга сүбэ-ама
оҥоһуллубатаҕа. Литературоведгар уонна критиктэр бу үлэни
билигин да сөргүтэн көрөллөрө, табатьпс сыаналыыллара наада
дии саныыбын. Тоҕо диэтэххэ бу биһиги классикпыт, сүдү
суруйааччыбыт тус олоҕун көрдөрөргө анаммыт соҕотох айым-
нъы. Манна элбэх документальнай матырыйааллар, ахтыылар
туһаныллаллар. Ону биһиги күндүтүк көрүөх-истиэх, таба-
тык сыаналыах тустаахпыт. Баҕар, хойутун хойут, биһиги сай-
дыылаах ыччатгарбытыттан легендарнай олохтоох, норуотун
духовнай культуратын дириҥник чинчийбит, уус-уран айым-
ньыга киллэрэн албөт-сүппэт үйэлээбит улуу Өксөкүлээх ту-
һунан саҥа научнай трактатгары, уус-уран айымньылары су-
руйар талааннаах дьоннор тахсыахтара. Оччоҕо ити айымнъы
кинилэргэ биир кэрэхсэбиллээх докумуон буолуох этэ.
Реас Алексеевич талааннаах аҕаттан төрөөн, тус бэйэтин
олоҕор туох да чэпчэтиини, үтүө сыһыаны көрсүбэтэх эбит.
Кини дьоно Бүлүүгэ олордохторуна 1914 сыллаахха муус
устар 8 күнүгэр төрөөбүт. Кини үрдүнэн үс кыра оҕолоох
буоланнар, төрөөтөҕүн сайыныгар Дьокуускайга аҕаланнар,
Таатгаҕа аҕатын быраатыгар Иван Елисеевич Кулаковскай-
дарга ииттэрэ биэрэллэр. Кинини сыдган эрэ ордук кэмҥэ
оҕолоон бараннар, Аммаҕа Учайга олорор кырдьаҕас эбэтагэр
Анастасия Николаевнаҕа ыыталлар. Эбэлэрэ кыайан оҕолуо
суох буолан, эһэтэ Елисей оҕонньор бииргэ төрөөбүт быраа-
тын огдообо кийиитигэр Татьяна Михайловна Кулаковскаяҕа
иитгэрэ биэрбиттэр. «Мин ол эмээхсиҥҥэ», — диэн суруй-
бут Реас Алексеевич, —«ийээ» диэн киһини-сүөһүнү билиэх-
пэр диэри, алта сааспар диэри оҕо буолбуппун».
Онтон 1921 сыллаахха күһүнүгэр төрөппүт ийэтигэр дьэ
туттарбыттар. Ол да буоллар төрөппүттэрэ бара-кэлэ турар
дьон буоланнар, эдьиийэ Лариса Алексеевна оҕолоон, көрөн-
харайан борбуйун көтөхтөрөр.
Аҥы Кулаковскайдар дьиэ кэргэтгэригэр өлүү-сүтүү дъыл-
26