Page 161 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

Онер, Тэбиик нэйилиэктэрин дьоно уерэммиттэрэ. Бастакы потокка начальнигы­
нан Александров Егор сэрииттэн илиитэ суох буолан кэлбит кийи, иккис потокка
Дмитриев Федор Павлович ирдэбиллээхтик улэлээбиттэрэ. Уерэх найаа ыарахан
уонна кытаанах этэ.
Ол уерэтиспит дьоннорбун угустэрин кытта, 1943 сыл от ыйын 3 к. Уус Алдантан
300-чэкэ, 3 рота кийи армияда барбыппыт. Ыччаттар диэн, 90-чабыт (1923—1924 сс.
теруехтэр), биир рота, онно командирынан — учуутал Винокуров Федот Егорович,
мин киниэхэ солбуйааччы этим. Эшелон начальнигынан Серафим Аммосов, по­
литчас начальнигынан Игнатьев Георгий Николаевич, байыаннай быраайынан По­
пов В.И. барсыбыттара. Кинилэр бийигини аналлаах чааспытыгар тиэрдэн баран
теннубуттэрэ.
Бийиги ыччаттар бары тутуспутунан Монголияда тиийбиппит. Онно карантинтга
олордон баран аналлаах чаастарга тардаппыттара. Бийигиттэн 13 буоламмыт, маггнай
МНР сиригэр 17-с армияда 141 №-дээх анал караульнай ротада байыаннай ыскы-
лааты харабыллаабыппыт. 1944 сыл кулун тутартан 57-с дивизия 80-с полкатын 3
батальонун 9-с ротатыгар Тамсак-Булат куоракка сулууспалаабытым. Манна саха-
лар элбэх этибит. Кун тура-тура байыаннай уерэх: автомат, пулемет, ПТР, сэрии
сэбин бары керунун, байыаннай-армейскай устааптары уерэтии. Мин санитарнай
биир ыйдаах курска уерэнним, ротабар санитарнай инструкторбын, ыалдьыбыт,
баайырбыт дьонно бастакы кемену он оруохтаахпын.
1945 сыл атырдьах ыйын 8 кунугэр туун границаны туораабыппыт. Бийиги
оборонада кэлбиппитин дьоппуон разведчиктара билэн, эргиттэрбэккэ эрдэттэн
куотан хаалбыт этилэр. Мин тыловой дозорга тубэйэн, кэлин барбытым. Онно ин­
ники барааччылары кордеххе: киэн' истиэп тухары сэрии сэбин араайа, техника,
саллааттар элбэхтэрэ — сэриини тейе бадарар ыытарга сеп курдуга.
Тас Монголия кумах куйаарын 40—45 кыраадыстаах куйааска, туох да ото-майа
суох дойдуга 2—3 хонукка хааппыла да ууну испэккэ, айы айаабакка еле сыйан туо­
раабыппыт. Дэш тубэйэр холуодьастарга дьоппуоннар куоталларыгар дьаат кутан ба-
раллара, ол ийин кытаанахтык харабыллыыллара. Онно билбиппит — уу туохтаадар
да кундутун.
Бийиги 57-с дивизиябытын Советскай Союз икки тегуллээх Геройа генерал-
лейтенант Кравченко командирдаах 6-с танковай армияда десанынан анаабыттара.
Бийигини 6-лыы, 7-лии кийи гынан биирдии танкада олордуталаан, икки суукка
айаннаан Улахан Хинган хайада тиийбиппит. Танкаларбыт бийигини туйэртээн ба­
ран, ол хайаны эргийэ барбыттара. Бийиги Улахан Хинганы сатыы дабайан, хас
да куустээх урэхтэри туораан, урдук хайалары унуордаан, хаста да кыра дэриэ-
бинэлэргэ естеехтеру ситэн, ытыалайан Маньчжурияда тиийэн, И.В.Сталин мах-
тал суругун туппуппут уонна кини бирикээйинэн бийиги дивизиябыт «Кинганскай
дивизия» диэн ааттаммыта. Чанчун, Харбин, Мукден куораттары бийиги инники
чаастарбыт улахан сэриитэ суох ылаттаабыттара. Бутэйик Мукден куоракка баладан
ыйын 1 кунугэр тиийбиппит уонна тута, бийиги I взвод 38 кийи буолан 2700 дьоп­
пуон байыаннай билиэннэйдэрин, ол ийигэр 200-чэкэ офицеры харабыллаабыппыт.
Тууннэри-куннэри 3 звенонан харабыллыырбытыгар: биирдии табаарынай вагонтга
70 кийини уган, 210 кийи тубэйэрэ. Маньчжурияны туораан, куйун сэтинньи ый
3 кунугэр билиэннэйдэри Сахалян куоратынан Амур еруйу понтоннай муостанан
туоратаммыт, Благовещенскай куоракка адалтаабыппыт. Онтон Советскай Союз Ка­
раганда куоратыгар биир да билиэннэйи сутэрбэккэ барыларын турмэ лаадырыгар
илдьэн туттарбыппыт ийин, чааспытыттан махтал ылбыппыт.
Ол кэннэ, 1945 с. бутуутугэр МНР-га Тамсак-Булак куоракка бэйэбит чааспыты­
гар теннен кэлэн, сулууспабытын салдаабыппыт. Кыйын кун тура-тура байыаннай
уерэх уонна харабыл, сайынын оборона улэтэ. Куораты тегуруччу траншея уонна
окуопа хайыыта, сурдээх ыарахан улэ этэ.
1947 с. ыам ыйыгар демобилизацияланан кэлэн, холкуоска кемелейен улэлээ­
битим. Ити сыл куйун Дьокуускайга культурнай-сырдатар училищеда уерэнэ киир-
А5а дойду Улуу сэриитин сылларыгар 159