Page 592 - 2-с Легей нэьилиэгэ

слегой_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

уонна олохтоохтор наадыйыыларын корен, атыыга балыктыыбыт. Туох баар мунха
уонна тэриллэр, келе бэйэм еттубуттэн буолан оностунуу, булунуу тубугэ байаам.
Мун-ха биригээдэтин састааба уларыйа турар. Бастайааннай кемелейер, кедулэйэр
дьоммунан: Ю.И. Троев, М.И. Никифоров, Т.Т. Бурнашев, И.Н. Дегтярев, эдэрдэр-
тэн И.Д. Мигалкин, П.В. Дегтярев буолаллар», — диэн кэпсээнин тутаах балыксыт
садалаата.
Юрий Иннокентьевич олохтоохтор миэстэтигэр бултуурга канул ыллыннар
диэн, нэйилиэгэр «Бэргэн» ОПК бэрэстэбиитэлинэн общественнай нагрузка кур­
дук улэлиир. Кини эдэриттэн рационализатор быйыытынан улууска сыаналанар
кийи. Хайыс да сылын ыытыллар муус аннынан балыктаайынн-а, «Таргылдьыма
Эбэ» курэх кедулээччитэ, тэрийсээччитэ. Утумэди илии буурун хайадайынан ыы-
тар ньымалаах. Быыстапкада куйуур саьга керунун онорон номинацияда тиксибит.
Муггхайыттарга быа тардарга лебёдка онорон биэртэ, улэни биллэрдик чэпчэппит.
Мунхада туттуллар тимир тэриллэрин оггорон биэрэр. Техниканы бэйэ туттарыгар
тупсаран онорор.
6 куелгэ балык кутан ууйаппыт олохтоохтор бэйэлэрин керуулэригэр-истиилэ-
ригэр буоланнар, кинилэртэн кеиулэ суох балыктаныллыбат. Маннык куеллэргэ
махталлаах дьыаланан дьарыктанар хайаайыттарынан буолаллар: Куелээйи —
И.Д. Мигалкин, Урайалаах—М.И. Никифоров, Мэнкээдэ, Кумалыкы, Дьаданыкы
— П.В. Дегтярев.
1997—1998 сс. саамай куегулэнэр Таргылдьыма уонна Онер куеллэрин балыкта-
ра уу тайыма айары туйэн, салгын тиийбэтиттэн елутэлээн, саас сытыйан тахсыбыт-
тара. Уерэтии, анализ тумугунэн, маныаха сордон' балык, кыйытай, хаахынай олох
адыйах ордон хаалбыттар. Собото тулуктаспыт да, 2002 с. ерус тардыылаах Урэхтэн
улахан уу киириитигэр Тыаманан, Хаптагганан, Аччыгый Эбэнэн Таргылдьымада
ерус балыктара кыйытай, хаахынай-алыйар буолунай кэлэннэр, сана ыамалар
айылык буолан истэхтэрэ. Кэлбит элбэх хаахынайдартан (улахаттара алыйар дэнэр)
Кэптэни куелугэр буолунай тиийэннэр ууну хамсатаннар, собото тупсан олохтоох­
тор урдуттэн балыктаан айаан абыранан олороллоро. Алыйар атыттары байыйа
мунугуурдук элбии сылдьыбыта дьону долгуппута эрээри, уутун састааба атыныттан
ыамалара тулуйан ууйаабакка, 2—3 сылынан эмиэ теруку олохтоох алыйардар эрэ
хаалбыттара буолуо. Атын балыктар эмиэ айылда бэйэтэ керен кэмнииринэн, онну-
ларыгар туйэн эрэллэрин балыксыттар бэлиэтииллэр.
«Орус балыктаах куел — балыга утуйбат» диэн кэпсииллэрэ баар суол, онон сир-
дэтэн, бийигиттэн 3 сыл анараа еттугэр Сыырдаахтар аатырбыт соболоох улахан
куеллэригэр 8 куул хаахынайы «водовоз» массыынанан илдьэн уескэппиттэрэ элбээ-
тэ. Онтукалара хас да куеллэригэр ыйыллан, куегулээн, илимнээн айыыллар. Ыал-
лыы внербут эбэтигэр эмиэ бийигиттэн алыйары ылан уескэппиттэрэ. ©нердер бэ-
йэлэригэр баар ерустэн сибээстээх куеллэриттэн 12 устуука улахан дьорохойу ылан,
Эбэлэригэр олохтоохтору кытта ыыппыппыт, билигин уескээн элбээбит. 2010 с.
П.В. Дегтярев 70-тан тахса уеннурбэлэри (сордон- одолорун) адалан, Таргылдьыма
эбэдэ ыыппыттара, билигин ууйаан иккис-уйус ыамнара буолла. Бастакы ыытыл-
лыбыттар улаатаннар балачча уйуннаах буолбуттар эбэтэр олортон сорохторо, урук-
куттан тыыннаах хаалбыт «кырдьадастар» сырыттахтара. Сордон- адыйаабыт кэмигэр
быран-ааттаны адалан ыыппыттара да, уескээбитэ биллибэт», — диэн салгыы Инно­
кентий Иннокентьевич кэпсээтэ.
Учуонайдар Таргылдьыма эбэ уутун састаабын уерэтэн баран, Чернышевскайдаады
балык собуотуттан былырыын уонна быйыл эмиэ быран-ааттаны адалан уескэтиигэ
куппуттар, ону кэтээн керуехтэрэ дииллэр.
Эбэбит уутун биир тайымгга тутан турар гына, уруккуттан баар харгыс дамба-
ны урдэтэн грабий кутан, ессе ситэриллиэхтээх. Уу кэлбит дьылыгар ол урдунэн
тайымнаан Таргылдьыма уута аайа туруохтаах эбит.

Иннокентий Габышевтыын, Юрий Троевтыын
кэпсэтиилэринэн otropgo Мария Сергеева

590 VIII туИумэх