Page 647 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

Варвара (Балбаарыстыба, 1918 с.т.), Матырыас (И.Д.Петухов-Уйбааныс кэргэнэ,
1926 с.т.). Онтон Кестекуун диэн кыра уолун быраатыгар Манчаары Уйбаантга иит-
тэрэ биэрбит.
Игнатий — Хаптана илин халдьаайытыгар, Кэтириис — Хаптанаттан Мэндэ-
гээйигэ быйа туйэр былыргы аартык уна еттугэр сыталлар. Итиннэ элбэх кийи
ун-yoga баарын, байаар уота сиэбитэ yhy.
Онтон, Иван Иванович Аржаков-Манчаары (1894 с.т.) тереппуттэрэ Тыамада
Саахтаах диэн сиргэ олорбуттар. Кини ортону урдунэн унуохтаах, хатынырдыны,
улэйит, ситэ-хото кэпсэтэр тыллаах-естеех кийи эбитэ yhy. Бастакы ТОЗ тэриллии-
тигэр бэрэссэдээтэллии, сылгы ферматыгар сэбиэдиссэйдии сылдьан «Кыым» ха-
йыат Бочуот дуоскатыгар тахсыбыта баар. Бастакы стахановецтартан биирдэстэрэ.
Уйбаан ийэттэн адаттан айдарбыт талаана — атадынан кыаллара yhy. Дьонтго
биллэр аата — Манчаары диэн. Ити аата, билигээнтгэ диэри уос номодо буолан
кэпсээнтгэ сылдьар тубэлтэттэн сиэттэрэн да ин-мит буолуон сеп. Ол туйунан, эт кул-
гаахтарынан истибит кырдьадастартан истибиппиттэн уонна сунньунэн, оччотооду
суут сэтээтэлэ Петр Константинович Новгородов диэн бу тубэлтэни арыйсыбыт,
сууттаабыт кийи бырааппар, Манчаары-Уйбаан ииппит уола Иван Егорович Аржа-
ковка 1978 с. бииргэ бултуу сылдьан кэпсээбитин холбооттоотоххо, сэрии иннинэ
30-с сылларга, куйун сиэмэ быйыытын садана, Тыама илин байын олохтоохторо —
бырааттыылар эйэ дэмнээх олохторун кестуутэ харахпар кестен кэлэр:
Бегуур куел кытыытыгар уу отун охсо сылдьар. Манчаары халдьаайы солоойунугар
сиэрпэнэн бурдук быйан тон хоггнуур. Кынаачай нэйилиэк сэбиэтин эбээйинэйин
толорон кэлэн, ампаарга сынньана сытар. Убайдарын уола Мылааскай Буетур ам-
паар кулугэр кыраабыл тиийэ туспутун ситэрэн кыйа туран, аттар туйахтарын
тыайын хоту кербутэ, дьэ, додоор, сирэйдэрэ туос сабыы мааскалаах дьон утаакы
буолбатылар, бу кетутэн кэллилэр. Буетур суйаллык ампаарга киирэн Кынаачайга
эппитигэр, бардам, харса суох кийи — бутэй аанын айа турар утуенэн кэлбэтэх
дьонтго сулбу ойон тиийэн: «Кимнээхтэргитий, сирэйгитин айын'!» — диэн ыххай-
талаабытыгар, биирдэрэ аттан туйэ эккирээт, Кынаачайы хаста да быйадынан аста.
Быйадын тимирэ Кынаачай ойодойугар кыбыллан, угун эрэ тутан хаалбытын билбэк-
кэ, аны, уолуйан турар Буетуру суускэ, искэ аста. Буетур да быйадынан анньылын-
ным диэн тыын былдьайан, ийин туттубутунан сыыры ере суурэн солоойунтга тах­
сан, Манчаарыга тыллыыр. Кийитин кэпсээнинэн хаан одуолуу сылдьыбатын кереет,
Манчаары Уйбаан сыыры тан нары суурэн, куруе бутэй урдунэн ыстанар, урдунээди
сиэрдийэтин сулбу тайыйан ылан, суурэн ийэн тосторута охсон кылгаппыт.
Ардаа диэки ыстаннаран эрэр дьону ситиэхчэ буолбутугар, икки эрэ аттаах буо-
ланнар ат сиэлиттэн тутуйан сырсан испит биир кийилэрэ ыксаан, мэьгэстэ охсу-
бут. Манчаары ситэн ылан кини эргийэн керуутугэр тубэйиннэрэн, майынан туора
дайбаан кэнириигэ охсон суулларбыт. Салгыы эккирэтэн ситиитигэр, инники кийи
тыа садатыгар саатын хостуу турарын керен теттеру суурбут.
Суурэн элэстэтэн кэлиитигэр, Бегуур сиэрдийэ сойон, суурэн кэлбит уонна
суулла сытар кийи ендеггнеебутугэр охсубута, оросчуота сыыйатыттан уйун майа
кийитин унуор охсуллан, тостубут. Бу кэмьгэ адыста быйадынан анньыллыбыт Кы­
наачай саалаах кэлэн, ол кийини сыыйа ытаат, ейун сутэрэн охтубут, хаана элбэх
бардада. Кийилэрин охсуллууттан «сеп буолбут» дии санаан, одус тута охсон Кы-
наачайдарын ылаары, ороспуонньуктарын кэлгийээри кэлбиттэрэ, кийилэрэ туран
куоппут. Кынаачайдарын Бородонно балыыйада киллэрбиттэр.
НКВД-га тыллаабыттарын, ир-суолларын ирдээн барыларын булан сууттаабыт-
тар. Кэггириигэ одустарбыт Суотту кийитэ кэлин онтуттан мунна сытыйан елбут
диэн кэпсииллэрэ, Легейтен суейу уоруйада уонна сирдьит эдэр уол Туулээххэ ыалы
халыы диэн ааттаан тиийэн баран, ыттара элбэдитгэн теннен испиттэр эбит. Кы-
наачай уола Кестекуун бу иннинэ эрэ чугас ыалга илдьиккэ баран ийэн, кинилэр
кестуер туда айыы олороллоругар тубэспит, Сэрэнэн ыраахтан чуьгнаан, Дьегуессэ
адатын тыйадайын уоран сиэбиттэрин билбит. Ону ыххайыы кууйунэн, сирдьит уол

Кэпсиэхпин бадарабын 645