Page 643 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУБА

киирэн дьалбааран, уйаан, болдьоон барбыт куннэрин тебе эмэ айаран кэбийэннэр,
кийилэрин елере оонньууллара yhy. Арай мээнэдэ кыыйырбат кийи, кыыйырарыттан
эрэ куттанар, сэрэнэр эбиттэр. Бэйэтиттэн ыйыттахха: «Одото-уруута суох сулумах
кийи, урэххэ эн тадыс диэн суейулуун-астыын олорор усулуобуйабын тэрийсэннэр,
«бар» диэбиттэрин хоту барар этим. Кэлин урэхпин себулээн, онно олохсуйан хаал-
лым. Бу Тулунада икки-ус хоннохпуна, урэхпин ахтабын. Урэдим тыатын салгына
ыраайа-чэбдигэ — атын дойду. Онно да ыалдьыт, хонойо сылдьар», — диэбитэ.
Сылдьар дьон Ондурэй чаайа кыйын да, сайын да бэлэм буолааччы дииллэрэ.
Ондурэй таптыыр сиригэр тойону айыырынан айаан, тейеде наадыйарынан тута
уптэнэн олорбута. Бэйэтэ этэринэн, айыыр айын суойулэрэ дэлэйдик хааччыйал-
лар. Сайын буспат, кыйын тоггмот танастаах. Онтон атын малга торут да наадыйбат.
Оонньууну-тумсууну, кэрэни-искусствоны ахсарбат-кэрэхсээбэт тыллаада. Кини
кэнсиэргэ сылдьарынаадар улэлиирин ордоруо. Оттон харса суох улэйиккэ, ый аайы
сопхуостан элбэх харчы кэлэ турара.
Онтон, кыра эрдэдинэ ньиччэдэй тирбэдэ быстыбатынан эрэ, ускул-тэскил, кы-
йалдалаах олоххо сылдьыбыта. Хонууга олохтоох элбэх кыргыттардаах ыал кыыс-
тара Мачыана (Матрёна буолуо) — Ондурэй ийэтэ, сулумах сылдьан одоломмута.
Кини бииргэ тороебуттэрэ: Дегтярёв Петр Емельянович ийэтэ, Мигалкин Петр
Назарович-Буотуччээн уонна Валентина-Балдьыа ийэлэрэ. Мачыананы Сергеев
Петр Денисович диэн кийи кэргэн ылбыта, Ондурэйэ кыра эрдэдинэ елбут. Маача-
ха адата тореппут одотун курдук сыйыаннайан, олуер диэри бэйэ-бэйэлэригэр бэрт
учугэйдик сыйыаннайан олороллор этэ.
Буотуру билиэхпиттэн, саас ортолоох эрдэдиттэн, тобугунан бакыгыр, тамыр атах-
таах, сыыйа уктээтэр эрэ, иннинэн-кэннинэн тэмтэрийэ сылдьар, молтех харахтаах
буолан умса бокейо сылдьар этэ. Убайа Уойук укчу эмиэ оннук буолта. Куустээх
улэни кыайбатар да, быстах-остох кыайар улэлэригэр, биир улэйит улэлиэхтээх
эбээйинэйин син толоро сылдьар буолара. Бэйэтэ даданы уолун даданы сууйбакка-
тараабакка, бэрт маратык-дьудьэхтик, айахтарыгар туту булбуттарынан, тубэйиэх
айаан-сиэн син этэинэ сылдьыбыттара.
Ондурэй 15—16 саастаадар дьукаах кыстыы сылдьыбыппыт. Оччолорго нэйимиэни
суорунада тардан, мээккэлээн бурдуктанарбыт. Ондурэйдээх сиир лэппиэскэлэрэ
тосту туттахха, нэйимиэнин хада адаарыйа сылдьара уонна туораах аггаара, чиэп-
пэрэ бурдугун аччыгый анаара буолара буолуо. Биирдэ кырдьадас сылгы тебетун
буйарынан, мииннээн сиэтилэр. Ыстаатахха, кийи тиийэ кыайбат, кытаанах ти-
рии курдук буолар эбит. Ону хайыахтарай, сытыы быйадынан кыра гына кырбыы-
кырбыы, ыстаан мулуктуу-мулуктуу сиэн кэбистилэр. Билинтги тот, кытаанахха
уеруйэдэ суох куртах туун ыалдьыа этэ.
Адата Петр орон кийитэ буолан сытар этэ. Бу саайыгар диэри, киниэхэ ким да
этэрбэс тигэн кэтэрдэ илик этэ. Кыйыннары-сайыннары кыйыл атах сыгынньах
суурэ сылдьара. Кыйын устатыгар тоботун суумматада да, куудара баттахтаах то-
бетун кир быйа сиэн баайырдыбат, быт да уескээбэт кийитэ быйыылаада. Оннук
усулуобуйада этэ-хаана уорэнэн-хатырдаан, кимнээдэр итиини-тымныыны, улэни-
хамнайы тулуйар турук, кыахтаах улэйит буола улааппыта. Бэйэтэ да, торут боде
организмнаах уоскээбит кийи буолуон сеп.
Тан'айа суодуттан да буолуо, холкуос хотонун харабыла этэ. Хотоно олорор дьиэт-
тэн суустэн тахса миэтэрэ курдук буолуо. Онно киэйэ утуйар садана, хотонугар атах
сыгынньах, мугг кыраайынан ыстанар. Хата, улахан тымныыларга хотонун аана хам
тон'он хаалбатах. Саас хам тон'нодуна, балбаах хоггнорор байымньынан луггсуйэн
айара. Хотонтго от уйа курдукка дьеле туйэн хонор уйу. Сарсыарда кемулуек
уолэйинэн кыым тахсарын кэтэйэн корен, тайыттан эмискэ бурдачыйан киирэрэ.
Тигинэччи умайан эрэр ойох хардадастарын теленугэр салатан, ынах саахтаах, хаар-
даах сыгынньах атахтарын хардары-таары угуталаан, иттэ турар буолара. Улэлиир
чаайын хайан да аралдьыппакка, еребулэ суох улэлиир улэйит этэ. Ол кыйынтан

Кэпсиэхпин бабарабын 641