Page 69 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

сылларга ерускэ буулдьада табыллан елбут дьон елуктэрэ элбэхтик кестубуттэрин
кэпсииллэрэ.
1932 с. тохсунньуга Т.П.Васильевы туун камераттан ыныран таЬаарбыттар,
ытылла бардадым диэн ытыы-ытыы тахсыбыта баара, адьас да босхолообуттар. Он­
тон биЬиги биир дьыалалаахтары Apgaa Сибиир Омскай уобалаЬыгар устуу сылга
коске ыытарга уурдулар. Барыта 20 киЬини «Холбос» туулээдэ ыбылы симиллибит
баржатыгар борохуокка состорон, сородор баржабытын биэрэгинэн бэйэбит соЬон,
таЬадаспытын массыынада тиэйэн баран, биирдии кийинэн урдугэр испитинэн сы-
тыаран айаннаттылар. Туулээхпитин тутан бутэриэхтэригэр диэри алта хоннубут.
Итэдэс, суппут тубэлтэтигэр биЬиэхэ эриллиэх быЬыылаахтара.
Бу сырыттахпытына, «Ураанхай сахалар», «Эллэйаада» диэн кинигэлэр автордара,
ученай-этнограф Гаврил Васильевич Ксенофонтов кэлэн керустэ, сэЬэргэстэ, Дьо­
куускай быЬыытын-майгытын сураста. Билэр киЬитин А.Г.Местниковы ыныран,
дьиэтигэр биир хоннордо. Барар сирбит туЬунан кэпсээтэ, алдаан атаартаата.
Иркутскайы хас да хонукка кердубут, циркэдэ сырыттыбыт. Онтон икки кун
поеЬынан айаннаан Новосибирскайга тиийдибит. Онно туерт кун поеЬы кууттубут.
КунуЬун куулэйдиибит, баЬаардары керебут, ас ылан сиибит.
ПоеЬынан Омскайтан 150 км бадахтаах Татарскай оройуон сопхуоЬугар 13
киЬини рабочайынан атаардылар. Онно Октееп бырааЬынньыгар диэри землянка
туттаннар киирбиттэр. Миигин 7 кестеех «Аульский» диэн кыра киргизтэр дэриэ-
бинэлэригэр сельсовет секретарынан анаатылар. Тииммэт-тугэммэт олохтоох сана
олохсуйбут сопхуос буолан дьиэ-уот тиийбэт, буор землянкада олороллоро. «Раб-
ком» мадаЬыыныгар туох да суох. Остолуобайдарыгар хара килиэп, куех хаппыыста
миинэ, перловка, проса куруппатыттан хааЬы аЬылыктаахтар эбит. Cyehy бородуук-
суйатын сепараторнай пуунтга утары суегэйдээн, Константиновка диэн дэриэбинэ
маслозаводугар тиэйэллэр.
Мин ый 1 чыыЬылатын аайы РОМВД регистрацияда турар эбээЬинэстээх этим.
Онно киирэн баран, сатыы бииргэ кэлбит дьонум олорор сопхуостарыгар тахсан,
Октееп бырааЬынньыгын (07—08.11.1932) ыллым. Теннербер хаар туЬэн суол омооно
да биллибэт буолбут, ичигэс. Саппыкыбар хаар иЬэх буолан эрэйдиир. Мээнэ тосхо-
йон дэриэбинэттэн дэриэбинэдэ быЬа диэн туЬэ сатыыбын. Кун ортотугар биир ыалга
киирээри гыммытым одолор эрэ кестеллере, ааны аЬааппын кытта сарылаЬа тустулэр.
Хайыахпыный, аны ыалларга киирэ да сорумматым. Куну быЬа хаамтым, хара килиэп-
пин кытта хаарынан бэлэспин сиигирдинэбин. Аччыктаан, сылайан ере тэбэ сытан
атахпын сынньатан, хаанын туЬэрэбин. Олорор ыалбар ыкса киэЬэ кэлэн, 12 ыстакаан
чэйи иЬэн эрэ баран харадым дьэ сырдаата, этим уута куурбутуттан буолуо.
Киргизтэрим, казахтарым сурдээх чанчарыктык, кыЬалдалаахтык олороллор.
Буор землянкада сиринэн сытабыт. АЬылыкпыт куЬадан, ырбыт сылгы этин ыыска
одустараллар, онон арыый сымныыр, амтаннанар. Дэннэ бараан этин сиибит, ба-
рааннаахтара кестубэт да, булаллар, уораллар быЬыылаах. Сеп буола-буола Омскай-
дыыллар. Онно бараан этин атыылааннар, бурдук, чэй булан кэлэллэр.
Ахсынньы маннайгы кунугэр эмиэ Татарскайга кэлээт: «Бу регистрацияда ый
аайы сатыы тиэстэрбэр тыаллаах истиэбинэн сатыы сылдьарбар ыарахан, онон бу
251 №-дээх сопхуоска уларыт. Казахтар усулуобуйаларын кытта себулэспэппин», —
диэн, НКВД начальнигыттан кердестум, хата, ону себулэстэ. Тутааччынан, бур­
дук астааЬыныгар, кемелеЬееччу суоччутунан улэлэстим. Онтон 1933 с. бэс ыйыгар
Кылаабынай хонтуорада сопхуос старшай суоччутунан анаатылар.
Бу кэмн'э кэргэним Федора Иван Васильевка эргэ тадыста диэн сурук кэлби­
тэ. Онон мин эмиэ, урукку кэргэниттэн 2 саастаах кыыс одолоох Думанова Анна
Никитичналыын холбоЬоммут, 1934 с. кыыстаммыппыт. Аата Зинаида Васильевна
Дегтярева буолуохтаах. Ити сыл бэс ыйыгар болдьодум бутэн, дойдулуур буоллум.
Бастаан утаа, сана дьиэ кэргэммин илдьэ барар санаалаах этим да, аны хамнастаах
улэни биэрбэттэрэ чуолкай, хайдах олоруохпутуй диэн хааллартаатым. Дойдубар кэ­
лэн баран кыах баарынан сыл курдук, харчынан кеме ыыталаабытым.

Сэбиэскэй былаас олохтонуута 67