Page 42 - Бастыннартан бастакы

Үлэдьоруойа
БУРЦЕВ ДАНИЛ ГАВРИЛЬЕВИЧ - ТАЙЫЛА
★ ★
холобур буолуохтун диэн Үлэ маҥнайгы Дьоруойа Д.Г. Бурцев туһунан өссө төгүл билиһиннэриэх-
пин баҕарабын. Данил Гаврильевич төрөөбүт-үөскээбит Уус Алданын дьонугар-сэргэтигэр эрэ буол-
бакка, Саха Республикатыгар үлэһит бастыҥынан, тарбахха баттанар үтүө-мааны киһинэн биллэрэ.
Ыалларбыт тустарынан

Данил Гаврильевичтааҕы кытта оҕо сааспар ыаллыы олорбуппут. Кини кэргэнэ Анна Михайловна
астаабыт минньигэс уонна тотоойу алаадьытын, баахылатын амсайан улааппытым. Уоллара Данилы
кытта Мүрү алаас чугастааҕы тыаларынан элбэхтэ моҕотойдоспутум. Оччолорго Бороҕон бөһүөлэгин
илин ыалларын «Маяк» олохтоохторо диэн ааттыыллара.
«Маякка» аҕыйах ыал баара, сонуну-нуомаһы бэйэ-бэйэлэриттэн истиһэллэрэ, хардарыта сыл-
дьыһаллара. Аҕам Василий Николаевич кыракый оҕолордоох буолан, сылын аайы Саҥа дьылга
тыыннаах харыйаны туруорар идэлээҕэ. Гирлянда диэн дэлэйэ илик буолан, эдьиийдэрим Фрося-
лаах Роза ыйаабыт гирляндаларын Данил Гаврильевич биһиэхэ киирэ сылдьан сөхпүтүн-махтайбы-
тын өйдөөн хаалбытым. Кини элбэх саҥата суоҕун иһин, киһини өһүргэппэт дьээбэлиир тыллааҕа.
Д.Г. Бурцев Үлэ маҥнайгы Дьоруойа буоларын улаатан иһэн биирдэ билбитим. Кини олоҕун,
үлэтин хаһыакка суруйардыы анаан-минээн бэлиэтэммэтэҕим. Хам-түм дьиэтигэр дуу, суолга дуу
кэпсэтэн ааһарбыт. Эдэр диэн аахсыбакка, эйигин болҕомтолоохтук истэрэ.
Биһиги улууспутун хас да сыл салайбыт С.С. Аржаков «Уус Алдан үлэһит дьоно» диэн 2000
сыллаахха таһаартарбыт кинигэтигэр Д.Г. Бурцев туһунан маннык суруйар: «...Мунньахха хойутаабак-
ка кэлэн сэмэй баҕайытык туттан олорор буолара. Сорохтор курдук ордук-хоһу боппуруостарынан
да моһуоктаспат, көрсүө-сэмэй киһи этэ. Данил Гаврильевич бэйэтэ кыра соҕус уҥуохтаах, хатыҥыр
оҕонньор этэ. Ол да буоллар мунньахха тыл этэ кафедраҕа таҕьгстаҕына сирэйэ сырдаан, хараҕа
уоттанан, олох омоонун-көнөтүн билбит буолан, кырдьыгы уот харахха этэн-тыынан бардаҕына
бары саҥата суох баран, чуумпуран истэрбит. Олоҕу олорбут, үлэҕэ-хамнаска эриллибит киһи,
Данил оҕонньор туруоруллубут боппуруоһу дуоспуруннаахтык быһаарсара, таба сүбэлэри этэрэ.
Данил Гаврильевич оннук этиитин мин хаста да колхуостаахтар да, коммунистар да мунньахтарыгар
истибитим. Ааспытын кэннэ аҕыннахха, аҥардас Чараҥ, Майаҕас бөһүөлэктэрин проблемаларын
тула төһөлөөх кэпсэтии барбыта буолуой?» диэн.
Д.Г. Бурцев Анна Михайловна үс кыыс уонна биир уол оҕолоохторо бары улаатан, дьоһун олох-
тоох ыалларынан биллэллэр. Кыргыттартан улаханнара Лидия, онтон улахан Альбина, кыра Аль­
бина уонна Данил. Данил Данилович төрөөбүт улууһугар талааннаах ырыаһытынан уонна бастыҥ
байаныыһынан биллэр. Кини уонна эмиэ оҕо сааһым доҕоро Афанасий Троев ырыаларын Саха
Республикатын бастакы президенэ М.Е. Николаев сөбүлээн истэрэ.
Киһи икки үйэдээх

Аҕатын туһунан улахан Альбина ахтыыта истиҥ-иһирэх тылларынан уратылаах. Онон ааҕааччы
болҕомтотун тардыа диэммин онтон кылгатан билиһиннэриим:
- Киһи икки үйэлээх: бастакыта - бэйэтэ тыыннаах сылдьарын тухары, иккиһэ — кинини билэр,
көрбүт-истибит дьон баарын тухары. Былыргы саха биир үксүн, ол да иһин буолуо, оҕоҕо-сиэҥҥэ
баҕаран эрдэҕэ. Оҕо уонна сиэн ийэлээх аҕатын итиэннэ эһэлээх эбэтин олохторун салҕааччы, үтүө
үгэстэрин, сырдык мөссүөннэрин үйэтитээччи дэнэр. Мин билигин сааһыран олорон, былыргы
сахалар быһыылара-майгылара, үтүө үгэстэрэ диэни иһиттэхпинэ, бу «Бурцевтар» дэнэр аҕа ууһун
санаан кэлэбин. Улахан талаан, сырдык сытыы өй хантан эрэ ойдон кэлэн түспэт. Баараҕай тиит
мае курдук хаһан баҕарар дириҥ силистээх-мутуктаах буоллаҕа. Бурцевтар сахалыы дьон сиэринэн
бары элбэх оҕолоох-уруулаах, бары даҕаны дириҥ өйдөөх, наҕыл майгылаах, улахан үөрэҕэ да суох
буоллаллар, айылҕаттан мындыр, сытыы тыллаах, киэҥ көҕүстээх дьон эбиттэр.
Киһи олоҕун «түннүгүнэн чыычаах көтөн ааһарыныы түргэн» дииллэрин, эдэр сылдьан кон-
нору күннээҕи кэпсээн тылын курдук истэр буоларбыт. Олоҕум үтүө-мааны үөрүүлээх кэмнэрэ,

40