Page 39 - Бастыннартан бастакы

II баһа
БАСТЫЦНАРТАН БАСТАКЫЛАРА

Ити курдук түҥ-таҥ соҕус тэриммиттэриттэн, ордук хомуунаҕа. үлэ-хамнас оччо үмүрүйбэтэх.
Энон, эмиэ хомуунаҕа төттөрү холбуохтара диэн, 1929 сыллаахха хас да табаарыстыбаттан артыал
*эринэн, онно киирбиттэр. Аата «Маяк» диэн. Дьэ ол «Маякка» Данилы, сытыы-хотуу эдэр киһини,
лредседателинэн талаллар. Саҕаланнаҕа ол, кини дьон туһугар уһун-синньигэс түбүктээх үлэтэ.
Дьэ онно билбитэ холбоһуктаах үлэ үөрүүтүн. Бас-
такы «Фордзон» трактор кини артыалыгар кэлбитэ. Бас-
такы комбайн эмиэ манна хаампыта. Ас-үөл, дохуот дэ-
-тэйэ түһэр. Сулумах ыанньыксыт кыргыттар көлөһүн
■ үннэригэр икки-түөрт тонна сэлиэһинэй бурдугу ылан
: аран, ким ыларга сыҥалыы сатыыр кэмнэрэ кытта баара.
Саҥа олоҕу уруйдааһын, ол сырдык олох иһин турунар
ъараабат дьулуур киниэхэ онтон иҥмитэ. 1932—1938 сыл-
арга нэһилиэк Сэбиэтин председателинэн үлэлээн сүү-
?эн-көтөн, үөһэ ахтан аһарбыппыт курдук, Үлэ дьоруойа
буолар чиэскэ тиксибитэ.
Киһи, үлэһит быһыытынан кини тугун-ханныгын
антан аллара бэйэтин кытта көрсүбүт, чугас дьоннорун, оҕолорун тылларынан кэпсиир ордук
буолууһу диэн быһаарынным. Инньэ гынан кини туох-ханнык киһи, хайдах үлэһит этэй?
«Кыым» хаһыат корреспондена, очеркист Андрей Данилов оҕонньору кытта 70 сааһын туолбут
кэмигэр 1969 сыл ахсынньыга хайдах көрсүбүтүн бу курдук ойуулаан суруйар: «Курас соҕус тыал-
таах былыттаах күн. Күрүс-күрүс хаар кыыдамныыр. Оччоҕо Тойон Мүрү үрдүнэн хоту туундара
халлааныныы үүт-тумарык ытыллан ылар.
Ыраахтан көрдөххө, биир киһи дьиэтин таһыгар мае хайытан хабырҕатар. Ыҥырбыкка, кини
сэргэхтик өрө көрө түстэ. Онтон үтүлүктэрин топ-топ охсунаат: «Ээх, ол мин, оччоҕо дьиэҕэ кии-
риэххэ», - диэтэ. Хаһаайын, ыалдьытын куота хааман иһэн, уһун уктаах миинньиги сулбу тардан
>1тла итиэннэ дьиэҕэ киирэр аан иннигэр тэлгэтиллибит хаптаһын үктэл кыраһатын түргэн-түр-
гэнник илбийтэлии оҕуста. Халбарыс гынна, онтон «Баһаалыста» диэтэ. Дьиэтигэр көтөн түһээт,
: муннаахтык айманна: «Эмээхсиэн, чэйгин тиэтэт, ыраахтан киһи кэллэ».
Бу Данил Гаврильевич Бурцев этэ».
Көрсүө тыл бэлиэ. Үйэтигэр аан бастаан көрсүбүт киһитин кимин-ханныгын корреспондент
лйдахха дылы таба көрбүтэ, дьэ сүрдээх. Оҕонньорго айылҕаттан баар ис култуурата, кэлбит киһиэхэ
ггыктабыллаахтык сыһыаннаһыыта кини кэпсиириттэн эн хараххар субу баар курдук көстөн кэлэр.
Очеркист суруйар киһитин хайдах ойуулаан тиэрдэрин ааҕыаҕыҥ эрэ: «Бу түргэн-түргэнник
•дмсаммыт, турбут-олорбут, кыра хатыҥыр оҕонньор. Бэйэтэ быһааран кэпсээбэтэҕэ буоллар, сааһын
у.хары аалларан ыалдьыбыт араҥ киһи диэ суох эбиппин. Олус хорсун көрүҥнээх. Арай кыргыылаах
хылгас баттаҕар кырыа хаар аны ууллубат гына олорбут. Түҥнэри соҕус көрбүт тыйыс харахтара,
-ырыылаах хоппоҕор муруна, быһа ньимийбит халыҥ уостара, кытаанах талкылдьылаах уһун сыҥааҕа
■ эпсэтэ олорор киһиҥ, наада тирээтэҕинэ, ээҕи кытары элэс-былас сылдьыа суоҕун санаталлар».
Данил Гаврильевич кырдьыгы таҥара оҥостубут киһи этэ. Ол гынан баран, кэпсэтэ олорон
<эн сыыһаҕын» эҥин диэн мөккүспэт, бэйэтин этиитин көмүскүү барбат этэ. Кэпсэтэригэр атаҕын
тлооннуур, икки илиитин тобугар кириэстии уурар үгэстээҕэ. Сөбүлэһэрин тоҥхох гынан, биитэр
• гөпкө этэҕин» эҥин диэн доҕуһуоллаабат буолара. Тугу эппиккин ылыммытын бэлиэтинэн кэп-
.ээҥҥэр дьүөрэлээх түгэни этэн аһарара, биитэр «кырдьык оннук», «кырдьык да наһаалыыллар»
диэн тыл кыбытара.
Чопчу өйдүүр суолугар быһаарыыта судургу уонна булгуччулаах буолара. Онуоха маннык икки
түгэни санатыахха сөп.
Кыыһа Улахан Альбина манныгы кэпсээбиттээх: «Райкомолга үлэлии сырыттахпына миигин
■партияҕа киир» — диэн үүйэ-хаайа туттулар. Туох да кистэлэҥэ суох, мин ол этиини ылынар

37