Page 104 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

ЗЛ Б О Т Л й Л 1»Ч Ы

УЧИТЕПЯ, СМЕНИВШИЕ РУЧКИ НА АВТОМАТЫ

БУОЙУН, УЧУУТАЛ, ПАТРИОТ
Историческай наука доктора Захар Васильевич Гоголев олоҕо Өктөөп өрө-
бөлүүссүйэтэ, гражданскай сэрии, Саха сиригэр кулаактар советскай былааһы утары
кылаассабай охсуһуулара, репрессиялар, Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии дьал-
хааннарыгар чиэһинэйдик, хорсуннук ааспыта.
Кини 1911 с. атырдьах ыйын 1 күнүгэр Дүпсүҥҥэ Наарадиэн алааска дьадаҥы
бааһынай кэргэнигэр төрөөбүтэ. Оҕо сааһа ас-таҥас тиийбэт, аччыктааһын сылла-
ра этэ. Ону ол диэбэккэ билиигэ-көрүүгэ баҕалаах, кыайтарбаты да кыайар дьулу-
урдаах үлэһит, ис иһиттэн хорсун буола улаатан, наука чыпчаалыгар тиийбитэ.
Кини Дүпсүн оскуолатын 4-с кылааһын бүтэрэн баран, Дьокуускайга бииргэ
төрөөбүт эдьиийигэр Анна Васильевна, күтүөтэ Иван Иннокентьевич Никифо-
ровтарга олорон үөрэммитэ. Иван Иннокентьевич Василий Васильевич Никифо-
ров-Күлүмнүүр убайын уолун уола.
Захар Васильевич 1929—1930 сс. Дьокуускайга II ступеннаах оскуоланы, сал-
гыы педагогическай техникуму бүтэрэр, манна кини комсомольскай тэрилтэ сек-
ретарынан үлэлиир.
Үөрэҕи бүтэрээтин кытта 1931 с. Саха АССР Киин Ситэрилээх Комитетыгар
үлэҕэ ылыллар, 1932—1934 сс. тэрийэр отдел сэбиэдиссэйин солбуйааччынан
үлэлии олорон, 1934 сыллаахха комсомольскай үлэҕэ быыбарданар. Комсомол об-
комун солбуйааччы секретарынан, бюро чилиэнинэн үлэлиир. 1935—1940 сыллар-
га Москва куоракка Ломоносов аатынан университет история, философия уонна
литература факультетын кыһыл дипломунан бүтэрэр, ол иһин аспирантураҕа хаал-
лараллар. Аспирантураҕа биир сыл үөрэммитин кэннэ Аҕа дойду Улуу сэриитэ
саҕаланар. Захар Васильевич көрдөһөн сэриигэ барар.
Москва көмүскэлигэр хорсуннук сэриилэспитэ. Иккитэ ыараханнык бааһыран,
Москваҕа, Вязьмаҕа, Актюбинскайга эмтэммитэ. Ол кэнниттэн офицердары бэ-
лэмниир Киевтээҕи Кыһыл Знамялаах байыаннай-пехотнай училигцеҕа препода-
вателинэн анаан ыыппыттара. Бу кэмҥэ байыаннай академияҕа тэҥнэһэр сэрии
үөрэҕин — “Выстрел” диэн ааттаах стрелковай-тактическай курсу үөрэнэн бүтэр-
битэ уонна “ 1919—1923 сылларга нууччалар уонна туроктар сыһыаннаһыылара”
диэн темаҕа диссертацияны көмүскээн историческай наука кандидатын аатын ыл-
быта. Онон 8 сыл армияҕа сулууспалаабыта. 1948 с. партия ОК ыҥырыытынан
төрөөбүт Сахатын сиригэр кэлэн, бастаан ССРС Наукаларын академиятын научнай
сотруднигынан, 1949 с. тыл, литература, история институтун Саха сиринээҕи филиа-
лыгар директорынан үлэлээбитэ. Үлэлиир кэмигэр институт коллектива улааппыта,
элбэх научнай кадрдар иитиллибиттэрэ. Сибиир, Москва, Ленинград улахан научнай
кииннэрин кытта сибээс олохтоммута. 1963 с ССРС НА СО иһинэн тэриллибит ин-
ститут директора, академик, Социалистическай Үлэ Геройа Алексей Павлович Ок-
ладников туруорсуутунан Захар Васильевич институт солбуйааччы директорынан уонна
“Сибиир историята” диэн 5 томнаах монография кылаабынай редакторынан ананан
Новосибирскай куоракка Академгородокка үлэлии, олоро барбыта.

102