Page 106 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

1936 сыллаахха үөрэх наркоматыгар инструктордаабыта, онтон сектор сэбиэдис-
сэйинэн үлэлээбитэ. Бэйэтэ наар “үөрэниэххэ” диэн баҕалааҕа. Онон 1940 сыллаах-
ха Якутскайдааҕы пединститут историческай факультетыгар киирбитэ. Үөрэх долгу-
нугар бигэнэ сылдьан 1942 сыллаахха Аҕа дойдутун көмүскүү фроҥҥа барбыта.
Кини үөрэхтээх буолан офицерскай хамнаандалыыр сулууспаҕа ылыллыбыта.
Уоттаах сэриигэ хотугулуу-арҕаа хайысханан II уонна Ш -с Украинскай фроннарга,
танковай чаастарга тоҕута-хайыта киирсибитэ. Белгород куораты босхолооһуҥҥа
маҥнайгы хаанын тохпута, ол курдук хас да бааһырыылаах сылдьан, өстөөҕү кытта
кыргыһарын тохтоппотоҕо. ССРС оборонатын архыыбыгар толоруллубут докумуоҥҥа
маннык суруллубут: “З.П. Саввин в боях за социалистическую Родину с немецкими
захватчиками проявил мужество, отвагу и находчивость. Участвуя в прорыве вра-
жеской обороны в районе с. Плавни, умело маневрируя на поле боя и ведя точный
артиллерийский огонь, уничтожил 2 ПТО, 4 ПТР, 6 пулеметных точек, 1 миномет-
ную батарею, 2 автомашины с военными грузами, до 30 солдат и офицеров против-
ника”. Ити кыргыһыы иһин Саввин Кыһыл Сулус орденынан наҕараадаламмыта.
Кэлин Прибалтика республикаларын, Польшаны, Венгрияны босхолоспута. Тимир
куйахтаах танкалар 1944 с. алтынньытааҕы хабыр хапсыһыыларыгар кыайыылааҕы-
нан тахсыбытын иһин иккис Кыһыл Сулуһу түөһүгэр анньыммыта.
Майор Саввин З.П. фроҥҥа ыҥырыллыаҕыттан Суворов уонна Кутузов орден-
нардаах, Кыһыл Знамялаах 181-с танковай биригээдэҕэ икки ый устата өстөөҕү
бүтэһиктээхтик үлтүрү-түүгэ чулуутук көмөлөспүтэ. Ол иһин Аҕа дойду сэриитин
II степеннээх орденынан бэлиэтэммитэ. Фронтовик министр орденнарын таһы-
нан хас да мэтээллэрдээх.
Армияттан кэлэн баран пединститутун 1947 сыллаахха бүтэрбитэ. Онтон үс сыл
устата Дьокуускай куораттааҕы партийнай комитекка саҥа дьоһун эбээһинэһи ком-
мунист быһыытынан чиэстээхтик толорбута. Партийнай уһаарыллыы киниэхэ ула-
хан кирилиэс, төһүү буолан 1950 сыллаахха үөрэх министринэн анаммыта уонна
1961 сыллаахха диэри эҥкилэ суох үлэлээбитэ.
Захар Прокопьевич үлэлээбит кэмигэр 94 оскуола, 40-ча интернат тутуллан, үөрэ-
нээччи ахсаана 18500-кэ тиийбитэ. Оскуолалар бары кэриэтэ мастарыскыайдаах эти-
лэр. Ити сылларга бүтэрбит оҕолортон билигин үксүлэрэ үөрэх эйгэтин үтүөлээхтэ-
рэ уонна туйгуннара. Кинилэр Захар Прокопьевиһы истиҥник ахталлар.
Оччотооҕу олох ирдэбилинэн министр 7-с уонна 8-с кылаастарга болҕомтотун
уурара: “Ити кылаас оҕолоро сүүрүккэ оҕустарбатыннар”, — диирэ. Оскуолалар,
интернаттар материальнай базаларын тупсарыыга элбэх сыратын биэрбитэ, ону
тэҥэ иитээччи бэйэтэ билиилээх буолуутугар болҕомтотун күүскэ уурара, “саҥа
методика” диэн тылы куруутун туттара.
Бочуоттаах сынньалаҥҥа Дьокуускайдааҕы 1 №-дээх педучилище директоры-
нан сылдьан барбыта.
Кыайыы 60 сылын, хомойуох иһин, Захар Прокопьевич биһигини кытта аны
көрсүбэт — хайыы-үйэ биһиги кэккэбитигэр суох.

Егор ПЕСТРЯКОВ, РФ Журналистарын Союһун чилиэнэ

ЯПОНСКАЙ МИЛИТАРИСТАРЫ УРУСХАЛЛАСПЫТЫМ
Мин, Василий Ефремович Александров, Сунтаар Сиэйэтигэр дьадаҥы кэргэҥҥэ
төрөөбүтүм.
Бүлүүтээҕи педучилище иккис курсун бүтэрэрбэр 1944 с. бэс ыйыгар Кыһыл
Армия байыаһа буолан Иркутскай уобалас Мальта станциятыгар 91 -с саппаас пол-
катыгар сулууспабын саҕалаабытым. Сотору присяга биэрэн икки аҥы хайытан
сороҕу арҕаа, сороҕу илин ыыталаабыттара.

104