Page 132 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

Вот так с поля боя огненной войны не вернулись три брата, мои дяди...”
Из Сибири стрелковые части перевели в Харьковскую область. В этих страш-
ных боях участвовали юноши из далекой Якутии и дрались до последней крови,
чтобы разгромить врага, многие из них пали смертью храбрых. Среди них был
боец из Якутского села колхоза имени Жданова Денис Прокопьевич Николаев,
тело которого было погребено 15 августа 1943 года в Харьковской области, в де-
ревне Миролюбовка.
Из трех братьев средний, Илья Прокопьевич Николаев, погиб 14 февраля 1942
года, его похоронили в Курской области.
Илья ПЕТРОВ-Мастаах уола

УБАЙЫМ КЫРА ХАБЫРЫЛЛА
Мин кыргыһыы толоонугар охтубут убайдарбыттан кыраларын, саамай тапты-
ыр, биир суорҕаҥҥа-тэллэххэ утуйбут Гаврил Дмиртриевич Андросов II (Кыра
Хабырыыс) туһунан кэпсиэм этэ.
Аҕабыт Дмитрий Федорович Андросов — Миичэкэ уонна ийэбит Харитина
Саввична уруккута Байаҕантай улууһун Баайаҕа нэһилиэгэр Кутаама үрэх баһы-
гар Сөксөл диэн сиргэ, оччотооҕу олох сиэринэн кыһалҕалаахтык олорбуттара.
Биһиги, оҕолор, бастаан 12 этибит. Ол иһин хоргуйары эрэ бэтэрээ өттүнэн аһаан,
кырыымчыктык таҥнан улааппыппыт. Төрөппүттэрбит элбэх оҕо иитиитигэр кып-
чыттараннар, ыарыһах буоланнар, олохтон эрдэ туораабыттара.
Оччолорго биһиги иккиэн туох эмэ кумааҕы сыыһын булларбыт эрэ, ону-маны
була сатаан, төһө сатыырбытынан уруһуйдуур, онон хардарыта куоталаһар этибит.
Ол эрэн убайым быдан үчүгэйдик уруһуйдуура. Кини оскуолаҕа эркин хаһыаттарын
уруһуйдаан киэргэтэр буолбута. Өссө струннай музыка куруһуогар сылдьар буолан
балалайкаҕа, гитараҕа иҥнибэккэ оонньуура. Комсомолга киирбитэ. Кини миигит-
тэн икки сылтан эрэ ордук аҕа буоллар, олоххо сыһыаннааҕы, бэйэтин сааһыгар
холоотоххо, таһыччы элбэҕи билэрэ, кэпсиир да буолара.
Кэлин кырдьан олорон санаатахпына, убайым олохтон сотору букатыннаахтык
арахсар дьылҕалааҕын билбит курдук, быраатым биллин, сайыннын диэбиттии, кэп-
сии-ипсии сатаахтаабыт быһыылаах. Күһүн от-мас хагдарыйа саһарыытын наһаа
сөбүлүүрэ, айылҕа барахсаҥҥа бу бастакы хаһыҥнар кэннилэриттэн ордук дьикти,
сөҕүмэр көстүү суох, от-мас, сэбирдэхтэр ахса суох араас өҥнөнөллөр диирэ.
Олус сөбүлээн, таттаран кыыһа киирэн эрэр күн былыкка тыкпыт кыһыл көмүс
сардаҥаларын салгыбакка одуулаһара уонна мантан ордук кэрэ көстүү баар буолуо
дуо диирэ.
Биир убайым, Улахан Хабырылла, сэриигэ 1941 сыллаахха бастакы хомуурга бар-
быта, онтон эһиилигэр улахан убайым ыҥырыллыбыта. Кини сэрииттэн 1 группала-
ах инбэлиит буолан эргиллибитэ, онтон Хабырыыс кыргыс толоонуттан эргиллибэ-
тэҕэ. Кыра Хабырыыс ити кэмҥэ Ытык Күөлгэ промартель тэрилтэҕэ мас эрбээччи-
нэн үлэлиирэ. Кинини да сэрии тумнубатаҕа, 1942 сыл сайын фроҥҥа аттаммыта.
Убайым эрэйдээх биһигиттэн кистээн ытаан-соҥоон, айманан барбыта. Уралга
Молотов куоракка тиийэн, байыаннай үөрэххэ үөрэнэ сылдьан хаста да суруйбута.
Тиһэх суругар: “Биһиэхэ, манна 19, 20, 21 хайыһар биригээдэлэригэр наһаа элбэх
саха баар. Мин 19-с биригээдэҕэ баарбын. Сотору 1943 сыл олунньу ортотун диэки
сэриилэһэ барарбыт буолуо”, — диэбит этэ. Ол кэннэ биир да сурук кэлбэтэҕэ,
бэйэтэ таастыы сүппүтэ.
Кэлин убайым Ильмень күөл мууһугар немецтэр тоһуурдарыгар түбэһэн, тэҥэ
суох кыргыһыыга өлөн, кырамтата да харайыллыбакка хаалбытын, бииргэ сэриилэс-
пит доҕотторуттан истибитим. Манна тыһыынчанан саха уолаттара өлүүлэрэ бүтүн

130