Page 134 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

ТҮӨРТ УБАЙЫМ СЭРИИ ТОЛООНУТТАН ЭРГИЛЛИБЭТЭХТЭРЭ

Ийэлээх аҕабыт Акулина Иннокентьевна, Иннокентий Иванович Худаевтар Бэс-
Күөлүгэр олохсуйан, сүөһү ииттэн, булдунан эбинэн ыал буолан олорбуттара. Ба-
рыта 14 оҕоломмуттарыттан алта оҕо — түөрт уол, икки кыыс улаатан киһи-хара
буолан испиппит. Аҕабыт Лэгэнтэй булчут, атаҕынан лаппа кыанар киһи этэ, ол
бэйэтэ атаҕынан сыһыллан сэттэ сыл суорҕан-тэллэх киһитэ буолан сытан турбута.
Онтон инбэлиит, доҕолоҥ буолбута. Ийэбит Өлүөхүмэ улууһун Абаҕа нэһилиэгин
Холгуо учаастагыттан төрүттээх Лэгэнтэй Худаевка кэргэн тахсан Бэс Күөлүгэр
кийиит буолан сүктэн кэлбитэ. Кини сүрдээх иистэнньэҥ, кыайыылаах үлэһит
буолан биһигини атахпытыгар туруорбута. Кыаммат, кырыымчык да олохтоох буол-
ларбыт, чиҥ туруктаах ыал буолан олорбуппут.
Эмискэ сэрии саҕаланан үөдэн-таһаа, аймалҕан саҕаламмыта. 1941 сыл күһүнүгэр
бастакы хомуурга Бэс Күөлүн бастыҥ ыччаттарын кытары улахан убайым Еремей
фроҥҥа ыҥырыллыбыта. Кини сэриигэ барыан иннинэ оройуон заготхонтуора-
тыгар үлэлээбитэ. Бастыҥ общественник, үчүгэй спортсмен этэ. Ыһыахтарга атах
оонньууларыгар биир күүстээҕинэн биллэрэ, Еремей Абаҕаттан төрүттээх Анфиса
Егоровна Фирсовалыын 6 оҕоломмуттара. Хомойуох иһин, бу оҕолортон сэрии
содулугар биирдэрэ да хаалбатаҕа.
Иккис убайым Мирон Өлүөхүмэ улууһун биир бастакы тракториһа этэ. Кини
оҕо сааһыттан Абаҕаҕа улааппыта. Кэргэнинээн Варвара Васильевна Кокориналы-
ын Николай, Лариса диэн оҕоломмуттара. Ол оҕолор улаатан үлэһит буолбуттара.
Николай Бэс Күөлүгэр “Токо” совхозка өр сылларга тракториһынан үлэлээбитэ.
Лариса Ленскэй улууһугар Маача бөһүөлэгэр ыал буолан олорбута.
Үһүс убайым Миитэрэй (Краснай) сэриигэ барбат бронялааҕын үрдүнэн тыл-
ланан төрөөбүт төрүт буоруттан Бэс Күөлүттэн барбыта. Убайым гражданскай сэ-
рии бүтүүтүгэр икки кыһыл этэрээтэ: биир Бодойботтон таҥнары кэлэн уҥуор
Куоҕастаахха тохтоон, иккис этэрээт Хороон аартыгынан Өлүөхүмэттэн тахсан
Орто Түөлбэҕэ көрсүһүүлэрин саҕана төрөөбүт. Этэрээт хамандыырдара оҕо суута
таҥас бэлэхтээбиттэр, Кыһыл армеец (красноармеец) диэн аат биэрбиттэр.
Сэрии саҕаланыыта Миитэрэй “Кыһыл сухаһыт” колхозка биригэдьиир этэ.
Түүннэри-күннэри үлэ үөһүгэр түбүгүрэрэ, оҕону, дьахтары, кырдьаҕастары дьа-
һайан, барыта фронт туһугар диэн үлэлиирбит. Сытыы-хотуу, тыллаах-өстөөх киһи
этэ. Дьаархантан төрүттээх Мотрена Васильевна Чердоновалыын холбоһон ыал
буолбуттара. Хомойуох иһин, кинилэр оҕоломмотохторо.
Төрдүс кыра убайым Борокуоппай миигиттэн аҕыс сыл аҕа этэ. Бастакы ыҥыры-
ыга Мальта станцияҕа байыаннай үөрэҕи бара сылдьан ис тиибигэр ыалдьан төннөн
кэлбитэ. Кэлэн өр буолбатаҕа, иккиһин тылланан барбыта. Онтон 1944 с. өлбүтүн
туһунан биллэрии кэлбитэ.
Түөрт, көтүөр кыната эрэ суох убайдарым Аҕа дойдуларын көмүскэлигэр кыр-
гыһыы толоонугар геройдуу охтубуттара, ытык иэстэрин толорбуттара. Ийэм хара
өлүөр диэри уолаттарын кэтэһээхтиирэ. Ордук Миитэрэйин кэтэһэр быһыылааҕа.
Кинини “сураҕа суох сүттэ” диэн биллэриини ыыппыттара. Убайдарым таһынан
Аҕа дойду көмүскэлигэр ийэм бииргэ төрөөбүт түөрт сурдьа: Андрей, Мирон, Тимо-
фей, Василий Зоркиннар кыттыыны ылбыттара. Өндөрөй сэрии толоонуттан эр-
гиллибэтэҕэ. Икки таайдарым ыарахан бааһырыылаах, инбэлиит буолан төннүбүтгэ-
рэ. Василий Дьокуускайга олорор, сэрии инбэлиитэ.
Мин бэйэм сэрии саҕаланыыта 10-мар сылдьарым. Ыар кэмнэр бастакы күннэ-
риттэн улахан дьону кытары от, бурдук үлэтигэр кыттарым. Улаата түһэн баран кы-
һынын тыаттан колхозтаахтарга атынан долгучуок мас таһарым, сааһын бааһынаҕа
балбаах. Сэрии сылларыгар үлэм иһин 1946 сыллаахха 16 саастаахпар 1941—1945 сс.
килбиэннээх үлэтин иһин Сталин төбөлөөх мэтээлинэн наҕараадаламмытым.

132