Page 16 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

кинини кытта көрсүһэн кэпсэтэ турдахпытына, старшай лейтенант званиелаах
нуучча киһитэ биһиэхэ чугаһаан кэлэн: “Хайа, биир дойдулаахтар көрсүстүгүт
дуу?” — диэн ыйыппыта уонна фронтовой хаһыакка снайпер Гуляев туһунан су-
руйаары сылдьарын, онуоха Гуляев нууччалыы билбэтинэн, мин киниэхэ тылбаа-
стаан көмөлөһөрбөр көрдөспүтүн толорбутум.
Сэриигэ да тохтобуллар баар буолааччылар. Биир оннук тохтобулга хайыһары-
нан сүүрүүгэ күрэхтэһии тэриллибитигэр кыттан бастакынан кэлбиппин бэйэм да
сөхпүтүм. Ол кыайыым фроннааҕы олохпор улаханнык сабыдыаллаабыта — 1943
сыл биһиги этэрээппит хайыһар батальонугар уларытыллан тэриллибитэ. Мин ол
батальоҥҥа эмиэ киллэриллибитим. Өстөөх тыылыгар дириҥник өтөн киирэн раз-
ведкаларга сылдьарбыт. Биирдэ хайыһардаах сүүсчэкэ байыас маҥан халааттаах,
ыраах разведкаҕа барбыппыт. Онно өстөөх биир бөдөҥ гарнизонугар эмискэ саба
түспүппүт уонна аҕыйах сүтүгүнэн үлтү сыспыппыт. Төннөрбүтүгэр сүүрбэччэ
немеһи билиэн ылан конвойдаан истэхпитинэ, немецтэр самолеттара буомбалаан,
элбэх разведчиктарбытын өлөрбүттэрэ. Тыыннаах ордубуттар билиэннэйдэрбитин
салгыы үүрэн, штабпытыгар аҕалбыппыт. Дьэ итинник сэриилэһэ-сэриилэһэ Мос-
ква уобалаһыттан Смоленскай уобсшаска тиийбиппит.
Вязьма куорат чугаһыгар эмиэ улахан кыргыһыы буолбута. Онно уҥа илиибэр
баас ылан, госпитальга үс ый эмтэнэн үтүөрэн баран, младшай командирдары
бэлэмниир курска үөрэммитим, онтон Карельскай-финскэй фроҥҥа 82 милли-
метр диаметрдаах миномекка наводчигынан сылдьан, элбэх араас бойобуой сору-
дахтары толорсубутум. Сэриини Финляндия сиригэр түмүктэспитим.
Макар Сергеевич салгыы: “Төрөппүт аҕам — 1895 сыллаахха төрөөбүт, Кыадаҥ-
да “Первэй М аай” колхоһун чилиэнэ Макаров Сергей Кириллович, 1943 сыллаах-
ха 48 сааһыгар эмиэ армияҕа ыҥырыллан баран иһэн, Чита куоракка тифкэ хапта-
ран ыараханнык ыалдьан, сэриилэһэр армияҕа тиийбэккэ, 1944 сыл алтынньы 3
күнүгэр Чита балыыһатыгар өлбүтүн, Чита куорат кылабыыһатыгар көмпүттэр”,
— диэн мин урут хаһан да истибэтэхпин кэпсээн соһутта.
Москва куораты көмүскүүр кыргыһыыга актыыбынай кыттыыны ылбыт Макар
Сергеевич Макаров төрөөбүт сиригэр-уотугар — Бүлүү оройуонугар 1946 сыл атыр-
дьах ыйыгар этэҥҥэ эргиллэн кэлиэҕиттэн 1973 сыллаахха пенсияҕа тахсыар диэ-
ри үп дьыалатын систематыгар үтүө суобастаахтык, үрдүк ситиһиилээхтик үлэлээ-
битэ. Ол иһигэр 1949 сылтан 12 сыл устата Өлөөн оройуонун үбүн салаатыгар сэби-
эдиссэйдээбит. Онно оройуоннааҕы Совет исполкомун председателин штаты таһы-
нан солбуйааччынан үлэлии сылдьан, Өлөөн оройуона таба иитиитигэр республи-
каҕа бастыҥ көрдөрүүнү ситиһэригэр элбэх үлэни ыыппытын үрдүктүк сыаналаан,
кинини 1955 сыл тохсунньутугар Москваҕа НХСБ-ҕа ыытан быыстапка аналлаах
уурааҕынан улахан үрүҥ көмүс мэтээлинэн наҕараададаабытгар. Кини түөһүгэр Албан
аат III степеннээх, Аҕа дойду Улуу сэриитин II степеннээх орденнар, “ Үлэҕэ килби-
энин иһин”, “Советскай Заполярьены көмүскээһин иһин” уонна элбэх үбүлүөйүнэй
мэтээллэр киэргэтэллэр. Кини хорсун сэрииһитин, хотуулаах, үтүө суобастаах үлэ-
һитин Улуу Кыайыы 25 сылынан Саха АССР Верховнай Советын Президиума наҕа-
раадалаабыт Бочуотунай грамотата, Улуу Кыайыы 50 сылынан СР Грамотата уонна
араас сылларга ылбыт элбэх махтал суруктара да толору туоһулууллар.
Макар Сергеевич 50 сыл устата олоҕун аргыһа, быйыл 75 сааһын туолар Вера
Степановналыын алта оҕоломмутгарыттан биэстэрэ бааллар, тоҕус сиэннээхтэр.
Кинилэр тапталларынан кынаттанан, олоххо тардыһыыгыт күүһүнэн салайтаран,
бу орто дойдуга өссө да уһуннук, этэҥҥэ олоруҥ, билиҥҥи олох бары кэрэтинэн
туһанан дуоһуйуҥ-астыныҥ, күндү Макар Сергеевич уонна Вера Степановна.
Иван ВЕРЕВКИН, Россия Журналистарып
союһун чилиэнэ. Бүлүү

14