Page 17 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

ДОЙДУ АРҔАА-ИЛИН КЫРААЙДАРЫНАН

Чинэкэҕэ Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии суоста-
ах уотун хабыллар-хаба ортотунан ааспыт, Кыайыы
өрөгөйдөөх күнэ үүнэрин төлкөлөспүт икки сэрии кыт-
тыылааҕа Степан Гаврильевич Алексеев олорор.
Кини 1924 сыллаахха Баппаҕаайы Лөкөчөөн нэһили-
эгин Быһыттаах алааска төрөөбүтэ. Оҕо сааһа Быһытта-
ах кэрэ кырдалыгар ааспыта. Биэс кылааһы бүтэрэн ба-
ран, дойдутугар араас үлэҕэ үлэлии сылдьан, 1942 с. бэс
ыйын 15 күнүгэр бэбиэскэ тутан сэриигэ барбыта.
Улуу Москва көмүскэлигэр ынырыктаах сэрии бара
турара. Снаряд дэлби тэбиитэ, самолет буомбалааһына
— киһи кулгааҕа дөйөр тыаһа-ууһа этэ. Москва анныгар
сэриигэ сылдьан Орлосов Иван Тимофеевич диэн 2-с
Чочу учууталын хаста да көрсүбүтэ. Ол сүрдээх сытыы-
хотуу, элэккэй уол снаряд дэлби тэбиитигэр түбэһэн суох
буолбута. Степан ити сылдьан, 1943 сыллаахха бааһы-
ран, госпитальга ый кэриҥэ сытан эмтэммит. Онтон 1944 сыл бүтүөр диэри Кур-
скай-Орловскай туһаайыытынан сэриилэспитэ, 2-с Украинскай фронт 276-с бата-
льонугар киирсэн Украинаны босхолоспута.
“Биһиги сэриилэрбит өстөөх бөҕөргөтүнүүтүн урусхаллыы-урусхаллыы кимэн
киирэн иһэллэрэ. Өстөөх сүгүн-дьүгээр чугуйбат, кырыктаах кыргыһыыга туруна-
ра. Ол да буоллар танковай биригээдэ тохтоло суох тоҕо дьулуруйан, элбэх нэһи-
лиэнньэлээх пууннары босхолоон “Ура! Ура! За Родину!” — дии-дии иннибит
диэки баран иһэрбит”, — диэн ахтар буойун.
Онтон 1945 с. истиэп устун уһуннук айаннаан, Монголияҕа Чойбалсан куорак-
ка танковай полкаҕа түбэспит. Манна танкист үөрэҕэр үөрэнэн танканы ыытар
буолбут. Механик — чечен киһитэ — кыһаллан үөрэппитин махтана саныыр. Хойук-
ка диэри суруйса сылдьыбыттар. Бу полкаҕа Чиряев Гавриил Иосифович сурук-
суттуур эбит. Биир дойдулаахтар көрсүһэн дэлби үөрбүттэр. Гавриил Иосифович
элбэх көмөтүн иһин оҕонньор билигин махтала улахан, үтүө тылынан ахтар.
Армияттан 1947 с. “Германияны кыайыы иһин”, “Японияны кыайыы иһин”
мэтээллэрдээх, Сталинтан икки Махтал суруктаах кэлбит. Кэлин Аҕа дойду сэриитин
2-с степеннээх орденын туттарбыттар.
Сэрииттэн кэлэн баран төрөөбүт нэһилиэгэр 5 сыл атынан таһаҕас таһыытыгар
үлэлээбитэ. Онтон 28 сыл суоппардаабыта. Маны тэҥэ оттуур биригээдэни салай-
быта, үлэ-сынньалаҥ лааҕырыгар наставниктаабыта.
Кырдьаҕас буойун, төһө да 80-чата буоллар, үлэ-хамнас үөһүгэр сылдьар. Кы-
һын ойбон алларар, сылгы аһатар, сайын кыраабыл оҥорон отчуттары хааччыйар,
хотуур уктуур, сайыны быһа оттуур. Нэһилиэк олоҕор актыыбынайдык кыттар,
куруукдьон ортотугар сылдьарын, ыллыырын-туойарын, оһуокайдыырын сөбүлүүр,
кэнчээри ыччакка кэс тылын этэр.
Кэргэнинээн уоллаах кыыс оҕону атахтарыгар туруорбуттара, 8 сиэннээх. Кэр-
гэнэ өлбүтүн кэннэ, Чинэкэҕэ балтыларыгар кэлэн олохсуйбута. Кини хоһуун үлэтэ
үрдүктүк сыаналаммыта. Үлэ Кыһыл Знамята орденынан, “В.И. Ленин төрөөбүтэ
100 сылын бэлиэтээн. Килбиэннээх үлэтин иһин”, “ Үлэҕэ килбиэнин иһин”, “ Үлэ
ветерана” мэтээллэринэн наҕараадаламмыта, үс төгүл чемпион суоппар аатын ыл-
быта. Хорсун сэрииһит, хоһуун буойун “саллаат — өрүү саллаат” диэн этиигэ сөп
түбэһэрдии олорор-үлэлиир. “Этэҥҥэ атаҕым үрдүгэр сылдьан Кыайыы 60 сылын
көрүстэрбин” диэн баҕа санаалаах.
Мария ВЕРЕВКИНА, Бүлүү

15