Page 65 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

ученай Д.Д. Петров сэрии тематыгар аналлаах кинигэ-
тин бэлэхтээбитэ. Дьэ, итинтэн саҕаламмыта Иван Ми-
лентьевич Харьков куораттааҕы Офицердар дьиэлэрин
кытта суругунан сибээстэһиитэ.
Биир кэмҥэ Иван Милентьевич аатыгар Харьков ку-
ораттан маннык ис хоһоонноох сурук кэлбитэ: “Эн су-
руккун уонна историческай наука кандидата Д.Д. Пет-
ров “Саха сирэ Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии сыллары-
гар” диэн кинигэтин бэлэхтээбитин иһин өссө төгүл
махтанабыт. Ученай кинигэтин Харьков куораттааҕы бай-
ыаннай гарнизон историятын музейыгар көрдөрүүгэ уур-
дубут. Офицердар дьиэлэрин уонна музей үлэһиттэрин
ааттарыттан Саха сирин хорсун буойуннара Аҕа дойду
Улуу сэриитигэр көрдөрбүт геройдуу сырыыларын туһу-
нан ахтыылары эдэр ыччаты патриотическай тыыҥҥа
иитиигэ туһаныахпыт диэн эрэннэрэбит.
Д. Ковалев. 01.05.80 с.”
Иван Иосифов кыргыс толоонугар 1942 сыллаахха от ыйын куйааһа сатыылаан
турдаҕына ыҥырыллан барбыта.
Кини Ленин орденнаах 19-с Дальнай Востоктааҕы стрелковай дивизия, 1310-с
стрелковай полкатыгар түбэспитэ. Полка М ожайскай куорат арҕаа өттүгэр
бөҕөргөтүнэн сыппыта. Онтон 1943 сыл олунньутугар кинилэр роталарын арҕааҥы
фронтан Москва анныгар бырахпыттара. Олунньу ый ортотун диэки кинилэр ро-
талара баар дивизиятыгар хомуналларыгар соһуччу дьаһал кэлбитэ. Тэҥнэһиэхтэ-
рэ дуо, халыҥ хаары кэһэн, сыра-сылба эстэн, биир ханнык эрэ станцияҕа кэлэн
тохтообуттара. Чочумча буолаат поезд састааба кэлэн, ханна эрэ айаннаабыттара.
Ити кэмҥэ Иван Милентьевич өйдүүрүнэн, дивизия үрдүнэн 30-ча саха баара,
онтон үстэрэ кини сулууспалыыр взводугар баара.
Иван Иосифов: “Мин илии пулеметун бастакы нүөмэринэн, оттон Чурапчыт-
тан ыҥырыллыбыт Василий Филиппов миэхэ иккис нүөмэринэн сылдьыбыта.
Кулун тутар 2—7 күннэригэр өстөөх олус сытайан туран биһиги чааспытыгар
салгынтан саба түһүүлэри оҥортообута. Ити курдук уот будулҕан ортотугар, наар
сатыы айаннаан Харьков куоракка тиийэн кэлбиппит. Генерал-лейтенант Рыбал-
ко командующайдаах Ш -с танковай армия састаабыгар киирбиппит. Саҥа босхо-
ломмут Харьков куорат сүрдээҕин алдьаммыт-кээһэммит этэ.
Биһиги куораты ортотунан сатыы туорааммыт, куорат кэтэҕинээҕи үрдүк сыы-
ры дабайан, киэһэлик урусхал буолбут Харьков куорат Холодная Гора диэн орой-
уонугар тохтообуппут, дьэ тыын ылбыппыт. Ити кулун тутар 8 күнэ этэ. Биһиги
взводпут ити түүн икки кыра оҕолоох эмээхсин дьиэтигэр тохтуур буолбута. Эмэ-
эхсин онно күтүөтүн немецтэр ыйаан өлөрбүттэрин, кыыһын олбуоругар таһааран
ытан кэбиспиттэрин ытыы-соҥуу былаастаан кэпсээбититтэн улаханнык хараас-
тыбыппыт”, — диэн кэпсээбиттээх.
Сарсыарда Иван Милентьевичтээх сыппыт халдьаайыларыгар икки өттүттэн
сэрии тыаһа-ууһа өрө ньиргийэ түспүт. Өстөөх танкалара умайан күлүбүрэспиттэ-
рэ, сытар окуопаларын немецтэр снарядтара сиирэ-халты түһэннэр ууга-уокка кил-
лэрэ сылдьыбыттара. Халлаан лаппа сырдаабытын кэннэ, немецтэр ойуур иһит-
тэн, тыа саҕатынааҕы томтору таҥнары түһэннэр Уйбааннаах саһан сытар сирдэ-
ригэр 500 метр чугаһаабыттарын кэннэ уот аһарга хамаанда бэриллибит. Толоон
иһэ уотунан уһуура, түллэҥнии түспүт. Өстөөхтөр төһө да үгүс сүтүгү көрүстэл-
лэр, саҥаттан саҥа атакаҕа турунан иннилэрин диэки дьулуһа сатаабыттара. Ити
курдук кыргыһыы күн үөһэ ойуор диэри уҕараабакка салҕанан барбыт. Ол да буол-
лар биһиги сэриилэрбит өстөөх ити кимэн киириитин эрдээхтик тулуйан, ханнык

63