Page 107 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

= Хоро нэһилиэгин историята = = = = = =

диссэйинэн Находкин Спиридон Михайлович буолан үлэлииллэрэ.
Комсомолец Петр Васильевич Бурцев туруорсуутунан «Кыймаласпыт» учаастагын «ыччат
фермата» диэн ааттаммыта. «Ыччат үүт табаарынай ферматыгар» 260 ынах сүөһүнү, 4 сибиин-
ньэни, хас да көлүнэр көлөнү, икки типовой хотону уонна 21 үлэһити сыһыарбыттара. Фермабы-
тыгар баар сүөһүлэрбитин колхоз аһылыгынан толору хааччыйбыта. Хотоммутугар ханнык да
механизация суоҕа. Фермабытыгар 18 ыччат, 3 кырдьаҕас дьоннор бааллара. Бурцева Мария
Николаевна диэн эмээхсин наставник, Ноговицын Николай Христофорович оҕонньор сибиинньэ
көрөөччү, Бурцев Роман Дмитриевич от тиэйээччи, хотон тас үлэһиттэринэн Ноговицын Иван
Христофорович, Андросов Григорий Михайлович ананан үлэлээбиттэрэ. Үлэһиттэрбит үс дьиэнэн
тарҕанан олорбуттара. Онтон биир улахан дьиэтигэр ыччаттар олорбуппут. Дьиэбит кыараҕас
буолан, уолаттар өттүбүт түүнүн дьиэ ортотугар тапчаан ороннорго утуйан баран, күнүһүн танас-
тарбытын таһырдьатаһааран дьиэни кэнэтэрбит. Дьиэбитигэр Тандалыыр линияттан параллельнай
телефон туруорбуппут, радио киллэрбиппит. Аһылыкпыт уопсай. Остолобуой тэриммиппит. Ос-
толобуойга Бурцева Мария Васильевна диэн сүрдээх үчүгэй асчыт киһи үлэлээбитэ. Килиэп буһарар
оһохтоох этибит. Онно килиэби Маайыстыырбыт астыыра. Аһыыр иһит хомуос толору булуллу-
бута. Сороҕун оҕолор бэйэлэрэ, сороҕун колхоз булбута. Продуктаны колхозтан ыларбыт. Ону
колхоз колхознай сыананан дьыл түмүгэр биһиги дохуоппутуттан тутара. Кэлбитболомуочунайдар,
айан дьонноро биһиэхэ босхо аһаан бараллара. Уһун улахан остуол баара. Олох мае, ыскаап
оҥоһуллубута. Оччолорго барыта саҥа буолан дьон интэриэһин тарпыта. Оройуон салалтатын
өйөбүлүн ылбыппыт. Биһиги үлэбит киэҥник пропагандаламмыта. Туспа кулууп, “кыһыл муннук”
дьиэтэ суоҕа, инньэ гынан бэйэбит олорор дьиэбит иһигэр көрдөрүүлээх дуоска, эккин хаһыата,
саҥа плакаттар оҥоһуллан, булуллан истиэнэҕэ ыйаммыттара. Бэсиэдэлэр, дорҕоонноох ааҕыылар
систиэмэлээхтик оҥоһуллаллара. Ону олус болҕойон истэллэрэ. Көрдөрүүлээх агитацияны тупса-
рыыга бары ылсан үлэлииллэрэ. Ферма атын да үлэтигэр, тастан көмөнү эрэйбэккэ үлэһиггэрбит
бэйэлэрэ инициатива көтөҕөн үлэлииллэрэ. Биһигини көрө, билсэ чугас ыалларбытэрэ буолбакка,
райкомтан салайар үлэһиттэр, комсомоллар сылдьаллара. Партия райкомун секретара т.Барашков
Н.Н. инициативатынан колхоз маһын ууһа Свинобоев Семен Егорович хотоммутугар сүөһү ноһуо-
мун таһаарар мае агрегат оҥорон боруобалаабыта. Ол гынан баран, оччотооҕуга тимир суоҕунан
наар маһынан оҥоһуллубут буолан, ыарахан үлэни тулуйбакка алдьанан, кэлин тохтотуллубута.
Сүөһү сиир отун хотон үрдүнэн киллэрии эмиэ сананы олохтооһун буолан ыччат дьону интэриэ-
һиргэппитэ. Саҥа төрөөбүт ньирэйдэргэ килиэккэ оҥорон биирдиилээн туруоруу, кыра сүөһүнү
хоруудаҕа уопсай уулатыы о.д.а. Үлэ саҥа ньымаларын олохтооһун ферма үлэһиттэрин актив-
ностарын көтөхпүтэ, итилэринэн киэн тутталлара. Оҕолор тустаах үлэлэригэр олус үчүгэйдик
сыһыаннаһаллара. Хотоннор истэрэ-тастара олус ыраас буолара. Үлэ күнүн уһатан үлэлииллэрэ.
Ынахтар бууттарын сааҕын аналлаах тарааҕынан тараан ыраастыыллара, хотоннор күкүрдэрин
сууйаллара. Үүккэ туттуллар иһиттэр, сэппэрээтэр, үүт астыыр хос мэлдьитин ыраас буолаллара.
Бары маҥан халааттаах, былааттаах, ыраас соттордоох буолаллара.
Сибиинньэ көрүүтэ, иитиитэ табыллыбатаҕа. Ити кэмҥэ сибиинньэ оройуоҥҥа ханна да суоҕа.
Онон сибиинньэни иитиигэ ханнык да опыт суоҕа. Биһиэхэ сибиинньэ олох саҥа көрүн салаа этэ.
Оччолорго сибиинньэни ким да сиэбэт, сибиинньэни көрө-көрө куттаналлара, абааһы көрөллөрө.
Онон олохтоох нэһилиэнньэттэн сибиинньэ иитиитэ өйөбүлү ылбатаҕа. Хас да сибиинньэ төрөөн
баран оҕолорун өлөртөөбүттэрэ. Онтон ордук сибиинньэҕэ сыһыан тымныйан барбыта. Онон
сибиинньэни сотору эспиппит. Кинилэри өлөрүү эмиэ биир кыһалҕа буолбута. Өлөрөр киһи көстү-
бэтэҕэ. Хайдах өлөрөрү билбэт этибит. Арай Семен Егорович Свинобоевы булан, ол киһи уһун
өтүүнэн быалаан, муомахтаан тыынын хаайан охторон баран, быһаҕынан анньыталаан өлөр-
төөбүтэ. Онно көмөлөһөр да киһи суоҕа. Баар дьон куттананнар дьиэҕэ киирэн түннүгүнэн көрөн
турбуттара. Онон Сэмэнньэ соҕотоҕун өлөртөөбүтэ. Биһиги ыытар үлэбитин оройуоннааҕы «Бас-
сабыыктыы тэрийээччи» хаһыат киэҥник сырдаппыта», - диэн Петр Васильевич кэлин кырдьан
олорон ахтыбыта.
Ити фермаҕа оҕо сылдьан сүөһү көрбүт, кэлин зоотехник идэтин ылбыт Бурцева-Окорокова
Варвара Еремеевна бу курдук ахтыбыта. «Отутус сыллардаахха Илин Үрэх «Кыймаласпыкка»
икки улахан хотон баара. Онтон соҕуруутугар көрүдүөргэ плита оһох баара. Хотон илин өттүгэр
туспа капитальнай истиэнэнэн быһыллыбыт туспа улахан хостооҕо. Онно кухнялаах улахан чааннар
угуллубут оһохтоох этэ. Хотон иһигэр туспа ынах төрүүр хосторо, атыыр оҕус турар сирэ туспа
хос быһыытынан оҥоһуллубут этэ. Сүөһүгэ аһылык дэлэй этэ. Соломону аҥардас сүөһү тэллэҕэр
туттар этибит. Борооскулар турар сирдэрэ куруук сууллара. Хотон иһэ эмиэ сууллара. Биир эмит

103