Page 109 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

: ;, = = = = = = .................... :, . Хоро нэһилизгин историята = = = = = = .......

таһааччы. Хотон тас үлэлэригэр үлэлээбитгэрэ Андросов Григорий Михайлович-Аргылла уола
уонна Ноговицын Иван Николаевич-Хонкур Уйбаан.
Ыччат бригадатын быһыытынан олохпутун саҥалыы тэриммиппит. Үлэһит үксэ салҕааһыннаах
улахан, оччотооҕуга «Илин үрэххэ» улахан дьиэ этэ. Ол үрдүнэн биһиэхэ кыараҕас этэ да, атын
олорорго сөптөөх тутуу суоҕа, онон уолатгар түүнүн дьиэ ортотугар тапчаашга сыталлара, күнүһүн
ороннорун таһырдьа таһаараллара. Биһи дьиэбитигэр телефон киирбитэ. Кини Тандаҕа тахсар
линияттан параллельнай этэ, онон кэпсэтэргэ сүрдээх эрэйдээх этэ. Сахалыы радио киллэрбиттэрэ,
«Илин үрэххэ» атын сиргэ радиоточка суоҕа. Бригадаҕа общественнай аһылык-остолобуой тэрил-
либитэ. Оҕолор бары туспа ас-астанан аһыыллара олус ыарахан этэ, ити иһигэр сорохтор сатаан
да астамматтар бааллара. Остолобуой үлэһитинэн Бурцева Мария Васильевна-Маайыстыыр ана-
нан үчүгэйдик үлэлээбитэ, иһит-хомуос толору булуллубута, сороҕо оҕолортон хомуллубута. Про-
дуктаны колхозтан ыларбыт, ону колхоз колхознай сыананан дьыл түмүгэр биһиги дохуоппутутган
төлөтөрө. Кэлбит уполномоченнайдар, айан дьоно биһиэхэ аһаан бараллара (босхо). Уһун улахан
остуол уонна шкаф оҥоһуллубута. Онон оччотооҕуга барыта саҥа буолан дьон интэриэһин тарпыта
уонна оройуон салалтатын өйөбүлүн ылбыта, киэҥник пропагандаламмыта. Туспа клуб, Кыһыл
муннук суоҕа, онон бэйэбит олорор дьиэбит иһигэр көрдөрүүлээх дуоска, истиэнэ хаһыата, саҥа
плакаттар, хартыыналар оҥоһуллан, булуллан системалаахтык үлэлээбиттэрэ. Беседалар, ааҕыы-
лар куруутун оҥоһуллаллара, ону оҕолор кэнникинэн үөрэнэн хаалан олус болҕойон истэллэрэ уонна
нагляднай агитация тупсарылларыгар бары көҕүлүүллэрэ. Биһигини көрө, билсэ чугас ыалларбыт
эрэ буолбакка Райцентртан салайар үлэһиттэр, комсомоллар сылдьаллара.
Партия райкомун секретара табаарыс Барашков Николай Николаевич инициативатынан колхоз
чилиэнэ табаарыс Свинобоев Семен Егорович-Сэмэнньэ биһи хотоммутугар сүөһү сааҕын таһаа-
рар агрегат онорон боруобалаабыта, ол гынан баран оччотооҕуга тимир суоҕунан наар маһынан
оҥоһуллубут буолан ыарахан үлэни кыайан толорботоҕо, онон хаста да боруобалаан баран тохто-
туллубута. Маны тэҥэ сүөһү сиир отун хотон үрдүнэн киллэрии сана олохтоммута, бу оччотооҕуга
дьону интэриэһиргэппитэ. Саҥа төрөөбүт ньирэй килиэккэтин тупсаран оҥоруу, кыра сүөһүнү
уула тыыга, хоруудаҕа уу кутан элбэх сүөһүнү биирдэ уулатыы уонна да атын үлэ саҥа ньымаларын
олохтооһун ыытыллар этэ, онно мае ууһун ааттааҕа табаарыс Свинобоев Семен Егорович күүскэ
ылсан активнайдык үлэлээбитэ. Бу барыта ферма үлэһиттэрин активноһын көтөҕөрө, киэн тут-
туута этэ.
Оҕолор тустаах үлэлэригэр олус үчүгэйдик сыһыаннаһаллара, хотоннор уонна сүөһүлэр, хотон-
нор тас көрүүлэрэ ыраас буолалларыгар кыһанан күнү уһатан үлэлиилэрэ. Сааскы ыйдарга ынах
төрөөһүнүн саҕана үлэ ордук күүһүрэрэ, сана ньирэйи оҕо курдук көрөллөрө, ыарыйдаҕына эбэтэр
өллөҕүнэ ытаһар этилэр, ол курдук дириҥник эттэринэн-хааннарынан бэринэн, чахчы ис сүрэхтэрин
биэрэн туран үлэлииллэрэ.
Сибиинньэ иитиитэ табылыбатаҕа, көрүү да аһатыы да суоҕа, ханнык да уопут суох этэ, биһи
олохпутугар сана дьыала этэ. Уонна оччотооҕуга саха сибиинньэни сиэбэт этэ, дьон үксэ көрө-
көрө куттаналлара, абааһы көрөллөрө онон сибиинньэ иитиитэ олохтоох нэһилиэнньэттэн өйөбүлү
ылбатаҕа. Хас да сибиинньэ төрөөн баран оҕолорун өлөртөөбүтэ, онон ордук киниэхэ сыһыан
тымныйан барбыта, ол иһин сотору эспиппит. Сибиинньэни өлөрүү биир кыһалҕа буолбута, өлөрөр
киһи суоҕа, сатаан да өлөрбөт этибит, саанан ытыыга бөдөҥ кыыллар сүгүн өлбөт этилэр. Арай
Семен Егорович Свинобоев булан, ол киһи уһун өтүүнэн муомахтаан тыынын хаайан охторон
баран быһаҕынан өлөртөөбүтэ. Онно көмөлөһөр да киһи суох курдуга, киһи барыта куттанан
дьиэ иһиттэн түннүгүнэн эрэ көрөллөрө, онон Сэмэнньэ соҕотоҕун өлөртөөбүтэ.
Биһиги ыытар үлэбит оройуоннааҕы «Бассабыыктыы тэрийээччи» хаһыакка системалаахтык,
киэҥник сыл устатата сырдатыллыбыта. Ити 1935 уонна 1936 сылларгаэтэ. Онтон 1937 сыллаахха
Райкомол бюротун уурааҕынан мин комсомольскай үлэһитгэри бэлэмниир курска барбытым, онтон
цойдубар 1954 сыллаахха эргиллэн кэлбитим.
Бу ахтыыны суруйдум кырдьан олорон, 1982 сыл тохсунньу 28 күнүгэр. Ол үрдүнэн бу эдэр
сааспар сылдьыбыт, үлэлээбит түгэннэрбин бэҕэһээҥҥи курдук өйдүүбүн, олус үчүгэйдик
саныыбын. Ол фермаҕа үөрэн-көтөн бииргэ үлэлээбит доҕотторбун Киргиэлэй Андросовы, Иван
Ноговицыны, Константин Попову, Мария, Александра Бурцевалары уонна да атыттары күндүтүк
саныыбын, кинилэр сырдык суолларын умнуом суоҕа.

105