Page 121 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

.......................... Хоро нэһилиэгин историята : г г г . . . , . = . . . . . . . .
онно көмүллүбүтүн туһунан биллэрии кэлбит. 1943 с. алтынньытыгар иккис уола сураҕа суох
сүппүтүн туһунан биллэриини тутар. Иккис күтүөтэ Тролуков Гаврил Семенович Ленинград
туһаайыытынан сэриилэһэ сылдьан снаряд эстиитигэр уҥа илиитигэр баас ылан в/госпиталга киирэн
эмтэнэн баран, иккистээн сэриигэ киирбитин туһунан сурук туппута. Ити кэнниттэн сэриигэ хаттаан
киирэн алтата баас ылбытын туһунан биллэрбит. Кэлин танкистыы сылдьан 1944 с. сэрии толоо-
нугар охтубутун туһунан биллэрии кэлбит. 1943 с. сэриигэ барбыт аччыгый уола Егор сэриигэ
анар хараҕын, аҥар илиитин, аҥар атаҕын снарядкатаптаран военнай госпиталга киирбитин туһунан
Егор бэйэтэ суруйбут суругун туппута. Онтон кэлин сураҕа суох сүппүтэ. Билигин ЦАМО архи-
быттан көстүбүтүнэн, 1943 с. өлөн, Екатеринбург куоракка көмүллүбүтүн туһунан «Память»
кинигэ бастакы томугар бэчээттэммитин булан ааҕабыт. Аны туран, үһү кыыһыгар Парасковьяҕа,
сэрии огдообото буолан, колхоз производствотыгар эр киһи үлэтин икки хараҥаны холбоон үлэлии
сырыттаҕына, 1944 с. ахсынньы ый 2 күнүгэр Чурапчы военкоматынан үлэ фронугар бэбиэскэ-
лэнэр. Кини манна икки балтыларын кытта биэс тулаайах оҕолору, ол иһигэр сэриигэ баран өлбүт
убайын икки тулаайах оҕолорун көрөн олороро. Ону ол диэбэккэ, ыраах аттанар буолбута. Кыһалҕа
өссө кытааппыта. Иитэр оҕолорун хаалларан, аймахтарыгар тарҕатан баран, оччолорго У ус- Алдан
оройуонуттан үлэ фронугар бэбиэскэлэнэн барар 74 киһи, ол иһигэр 16 дьахтар Якутскайтан Алдаҥ-
ҥа тиийбиттэрэ. Алдан куоратыттан 15 км-дээх Селигдар диэн кыһыл көмүһү хостуур бириискэҕэ
тиийэн мае соҕотуопкатыгар үлэлээбиттэрэ. Үлэ ыарахан этэ. Күнтгэ биирдии киһиэхэ үлэ нормата
3 куб. маһы бэлэмнээһин, сарсыарда 7 чаастан киэһээ биэс чааска диэри эбиэтэ суох үлэлээбиттэр.
Аһылыктара күнтгэ 700 грамм килиэп, ыйга 2 кг. сибиинньэ этэ, 3 кг куруппа. Итинникусулуобуйаҕа
сылдьан Парасковья үчүгэй үлэтин иһин телогрейканан уонна миэтэрэнэн таҥаһынан бириэмийэ-
лэммитэ. 1945 с. муус устар ый 20 күнүгэр дойдутугар төннүбүтэ. Улахан эдьиийэ Евдокия Па­
расковья ииппит тулаайахтарын кытта бэйэтин икки оҕотун көрө-көрө, эмиэ сэрии огдооботунан
сылдьан сут кураан сылларга Кэбээйинэн, Намынан көскө сылдьан ыанньыксытынан үлэлээбитэ.
Улахан эдьиийдэрэ Ирина Ивановна «Кыһыл агроном» колхозка сүөһү иитиитигэр ыанньыксы­
тынан үлэлээн, социалистическай сүөһү иитиитин маастарын бочуоттаах аатын ылбыта. Саха
АССР 25 сыла туолуутугар Юбилейнай бочуот доскатыгар тахсыбыта. Аччыгый кыыс Марфа
эмиэ үлэ кытаанаҕар сылдьыбыта. Ол курдук сэрии сылларыгар Суотту, Нам, Граф биэрэгэр
курдук ыраах сиргэ көлөнөн таһаҕас таһыытыгар, сайынын от охсуутугар, сорох кыһын тэрилтэ-
лэргэ көлөнөн саһаан киллэриитигэр активнайдык сылдьан үлэлээбитэ. Уйбаан оҕонньор кыргыт-
тара аҕаларын батан бары даҕаны доруобай, күүстээх-уохтаах, үлэ хайа да көрүнүттэн чаҕыйан
турбатах хоһуун сүрэхтээх, майгы-сигили өттүнэн дьоҥҥо-сэргэҕэ сирдэрбэтэх, бэрт аламаҕай
майгылаах, чычаас сымнаҕас дьахталлар этилэр. Бу кыргыттар бука бары «1941-1945 сс. кил-
биэннээх үлэлэрин иһин» медалларынан наҕараадаламмытгара. Ол иһигэр үлэ фронун кыттыылааҕа
Парасковья, тыа хаһаайыстыбатын бары салаа үлэлэригэр үрдүк көрдөрүүлэри ситиспитин иһин
«ССРС норуотун хаһаайыстыбатын сайдыытыгар ситиһиитин иһин» үрүҥ көмүс медалынан,
ССРС норуотун хаһаайыстыбатын ситиһиитин быыстапкатын сибидиэтэлистибэтинэн, В.И.Ленин
төрөөбүтэ 100 сылын туолуутугар «Килбиэннээх үлэтин иһин» медалынан, Саха АССР Президи-
умун бочуотунай грамотатынан уонна «Материнская слава» үһүс степеннээх орденынан наҕараа-
даламмыта. Коммунистическай үлэ ударнига Стахановскай хамсааһын активнай кыттыылааҕа
этэ. Үһүс уол Михаил II арҕаа немеһи кытта сэриигэ баас ылан баран, сэрии кэнниттэн Свердловскай
куоракка хаалан собуокка үлэлээбитэ, Анна диэн нуучча кыыһын кэргэн ылан онно олохсуйбута.
Аҕыс оҕолоох. Бэйэтэ онно собуотугар үлэлии сылдьан ыалдьан өлбүтэ.
Ити курдук Уйбаан оҕонньор аҕыс оҕото, икки күтүөтэ Аҕа дойдуну көмүскүүр улуу сэриигэ
фронт инники кирбиитигэр да, тыылга да холобура суох хорсун быһыыны көрдөрбүттэрэ. Сырдык
тыыннарын билиҥҥи көлүөнэ ыччат дьоннорун көҥүл, дьоллоох олохторун туһугар, толук уур-
буттара. Кинилэр күн бүгүн бука барылара биһиги ортобутугар суохтар. Ол эрээри кинилэр оҕолоро,
сиэннэрэ, хос сиэннэрэ элбэхтэр. Кинилэр үтүө ааттарын үйэтитиэхтэрэ. Билиҥҥи көлүөнэ ыччат
ааспыт сэрии ыар дьылҕаны норуокка оҥорбутун дириҥник өйдүөхтэрэ, аҕа көлүөнэ дьон сэриигэ,
үлэҕэ көрдөрбүт хорсун сырыыларын үйэтитиэхтэрэ. Уйбаан оҕонньор 1960 с. Мындаабаҕа олорон,
88 сылыгар ыалдьан өлбүт.

117