Page 116 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

................ = ...................... = ... Дойдум - Уус-Алдан Хорото ... :.. = .................. =... ................

эрэ уһанарын сөбүлүүрэ. Бэртээхэй талах олоппостору, мае иһиттэри оҥортуура. Оҕолоро Семен,
Рево, Руслан уонна Марианна ийэлэрин тула тураннар хайдах уһанарын көрөллөрө. Ийэ оонньуур
оҥороро дэлэлээх кэрэ буолуо дуо? Уйан сүрэхтээх, олус эйэҕэс ийэ сүрэҕэр, түөһүгэр биэбэйдээбит
оҕолоро, кэскиллэрэ, бары ыал буолбуттара. Марианната билигин Дьокуускайга олорор. Үс уола
эдэр саастарыгар олохтон туораабыттара.
Мария Гаврильевна саха биир чулуу дьахтара баара-суоҕа 36 сааһыгар, күөгэйэр күнүгэр
сылдьан, эмискэ ыалдьан өлбүтэ. Ити 1946 сыл этэ.

/«МС», тохсуннъу 12-16 күннэрэ, 1999 с./

Хоро нэһилиэгэ 1941-1945 сс.
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ фашистскай Германияны уонна империалистическай
Японияны кыайыы - бу биһиги государственнай уонна общественнай тутулбут чаҕылхай кыайыыта.
Ийэ дойдуну көмүскээһиҥҥэ оччотооҕу советскай союз народтарын уонна народностарын сүүстэн
гахса представителлэрэ кыттыыны ылбыттара.
1941 сыл от ыйын 3 күнүгэр радионан этиитигэр, ССРС оборонатын государственнай комитетын
председателэ И.В.Сталин: «Бу фашистскай халабырдьыттары утары норуот бүттүүнүн Аҕа дой­
дуну көмүскүүр сэриитин сыала, биһиги Ийэ дойдубут үрдүнэн эрэ бүрүүкээбит кутталы туоратыы
буолбатах, ону тэнэ германскай фашизм батталын анныгар ынчыктыыр Европа бары норуот-
тарыгар көмөлөһүү буолар», - диэн эппитэ.
Норуот хаһаайыстыбатын байыаннай ыллыкка уларыта тутууга партия дьиҥ-чахчы титани-
ческай үлэни ыыппыта. «Партия - фронт туһугар», «Барыта кыайыы туһугар», - диэн оробуочай
кылааска, колхозтаах бааһынайдарга, советскай интеллигенцияҕа ыҥырыы таһаарбыта.
Хоро нэһилиэгин дьоно бу ынырыыга эппиэтгээн, 1418 хонук устата салҕанан барбыт сэрии
уотбуурҕатын ортотунан сылдьан, сэрии бары фроннарыгар эр санаатулуурун, хорсун быһыыларын
көрдөрбүттэрэ. Гитлеровскай Германия арҕаһа буолбут Берлины штурмаласпыттара, илин Гер­
мания хос моонньоҕо буолбут империалистическай Японияны үлтүрүтүспүттэрэ, Китай, Корея
сирдэрин босхолоспуттара.
Нэһилиэктэн барыта үлэ фронугар сылдьыбыттары холбуу аахтахха, 209 киһи военкоматтар
ыҥырыыларынан повестка тутан бэйэлэрин төрүт буордарыттан арахсыбыттара. Ол иһиттэн сэ­
риигэ кыттыбыта - 125 киһи, үлэ фронугар - 77 киһи, сэриигэ киирбэтэх чаастарга службалаабыт
- 5 киһи, оһоллонон төннүбүттэр - 2 киһи. Ити иһиттэн кыргыс толоонугар охтубуттар - 67 буо-
йутгар. Кинилэр биһиги бүгүҥҥү дьоллоох олохпут туһугар эдэркээн олохторун толук уурбуттара.
Үлэ фронугар ынырыллыбыттартан 18 дьахталлар этилэр.

Уоттаах сэрии толоонугар
Биһиги нэһилиэкпит дьоно, атын бырааттыы республикалар боевой саллааттарын кытга саа-
саадах тутан сэриилэһэр армия састаабыгар киирсэн, өһөгөйдөөх өстөөҕү утары хаан тохтуулаах
сэрии толоонугар Баренцовай муораттан хара муораҕа диэри тардыллыбыт бары фроннарга сыл­
дьан хорсуннук сэриилэспиттэрэ. Кыһыл армия босхолооһуннаах походтарыгар кыттыыны ылан,
Улуу Кыайыыны фашистскай Германия столицатыгар Берлиҥҥэ, илин Маньчжурияны Япония
империалистарыттан босхолоон Китай, Корея сирдэригэр тиийтэлээн кыайыы өрөгөйдөөх үөрүү-
түн билбиттэрэ. Олор истэригэр: рядовой Находкин Степан Федотович сэриини 1941 сыл Москва
столица анныттан саҕалаан баран, 1945 сыллаахха Австрия столицатын Венаны босхолооһуҥҥа
баас ылан сэрииттэн туораабыта. Сэрии устата барыта сэттэ төгүл баас ылбыта. «Хорсунун
иһин» медалынан наҕараадаламмыта. Макеев Иннокентий Дмитриевич 1942 с. муус устар ыйтан
1944 с. кулун тутар ыйга диэри взвод командирынан сылдьан, Хотугулуу арҕаа, Киин, 3-е Украин-
скай фронт сэриитин активнай кыттыылааҕын быһыытынан сылдьан, икки төгүл ыараханнык
бааһырбыта. Кеша Старай Русса, оройуонун сэриитигэр сылдьан гвардия лейтенанын аатын
ылбыта. Орел, Тула уобаластарынан элбэх нэһилиэнньэлээх пууннары босхолообуттарын иһин
Кешаны «Кыһыл сулус» орденынан наҕараадалаабыттара. Младшай лейтенант, комсомолец
Бурцев Николай Семенович Курскай дуга активнай кыттыылааҕа. Кини «Каменная Яруга» диэн
сэлиэнньэҕэ биир күн иһигэр өстөөх түөрт атаакатын төттөрү охсубута, 45 немец саллааттарын
уонна офицердарын суох оҥорбута уонна немец икки ручной пулеметун былдьаабытын иһин
112