Page 123 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

: Хоро нэһилиэгин историята = = = = = = = ^ ^ = 1 =

Хоро нэһилиэгин биэс колхозтарыгар
1941-1945 сс. тыа хаһаайыстыбатын
салаа үлэлэригэр кыттыыларын туһунан
Тыылга үлэ

Сэрии сылларыгар нэһилиэккэ биэс колхоз баара: Кыһыл маяк, Нэлим, Кыһыл агроном, Куотука,
Хатыҥ сыһыы. Оччотооҕу кэмҥэ нэһилиэк председателлэринэн 1941 сыл бэс ыйын 11 күнүттэн
1942 с. диэри Стручков Афанасий Иванович үлэлээбитэ. Афанасий Кыһыл армияҕа ынырыллан
барбыта. Кинини солбуйан Хоро нэһилиэгин советын председателинэн Хоро нэһилиэгин советын
от ыйын 2 күнүнээҕи 1942 сыл 41 №-дээх протоколунан Бурцева Парасковья Афанасьевна ананан
сэрии бүтүөр диэри үлэлээбитэ. Секретардарынан Стручкова Пелагея Гаврильевна 1944 с. диэри,
1945 сыллаахха Егоров Прокопий Прокопьевич.
Сэриини кытта мэҥэстэн ордук 1941-1942-1943 сыллар күһүнүгэр диэри уот кураан сатыылаа-
быта. Бу сылларга халлаантан хааппыла да ардах түспэтэҕэ. Сир-дойду хайыта хаппыта. Сайылык,
ходуһа сирдэрэ киһи хаамтаҕына хаппыт от хардырҕас буола хаппыта. Хара аһыҥа үөрэ былыт
курдук халлааҥҥа хараара көппүтэ. Оттуур алааска киирэн көрдөххүнэ алаас саҕатыттан саҕалаан
баттах кырыйар массыыҥкалыы, кырыйан саҥа быкпыт күөх оту кырсыттан мэлитэн, кубарытан
куурдубута. Аһыка алаастан алааска тарҕанан көһөн испитэ. Хаар, самыыр уута суоҕуттан күөл-
лэр сүөһү киирэн кыайан уулаабат гына чөнөрүйэ уолбуттара. От үрэхтэр куурбуттара. Ыһыл-
лыбыт бурдук сонуоктарыгар киирдэххэ, саҥа бытыгыраан куолас анньан эрэр сиэмэҕэ киһи куйа-
хата күүрэр хап хара биир тэҥ улаханнаах аһыҥалар, сиэмэ хас умнаһын аайы, хара тордох курдук,
сиэмэ ото көстүбэт гына түһэн олорор буолаллара. Аһыҥа кынатын тыаһа биир кэм сып сыыгынас
буолара. Ордук күн киириитэ окко да, сиэмэҕэ да хойдоллоро. Оннук кэмнэ биһиги аһыҥаны
эмтии сылдьан, биэдэрэнэн биирдэ сиэмэҕэ хатаастан олорор аһыҥалары сомсон ыллахпытына
биэдэрэни ортотунан баһыллара. Маннык курааҥҥа, маннык аһыҥаҕа туох үүнээйитэ ордуой.
Онтон сылтаан сүөһү сутаабыта, дьон хоргуйан, сирэйдэрэ иһиилэрэ саҕаламмыта, хоргуйан өлүү
үөскээбитэ. Маннык ыар кыһалҕалаах кэмнэ, үлэни кыайар, эдэр-чэгиэн эр дьоннорбут сэриигэ
барбыттара. Үлэни кыайбат дьахталлар, оҕолор, эмээхситтэр, оҕонньоттор ордон хааланнар, н/
хаһаайыстыбатын, колхозтарын араас салаа үлэлэрин түптээх олоҕу олорбокко, аччыктыы сылдьан,
икки хараҥаны холбоон туран ыар үлэни толорбуттара. Маннык ыарахан балаһыанньаҕа, нэһилиэк
сэбиэтин исполкомун председателинэн, оччотооҕуга 25 сааһыгар сылдьар Парасковья Афанасьевна
Бурцева үлэлээбитэ. Нэһилиэккэ төһө да ьщрахан балаһыанньа үөскээбитин биллэр, санаатын
түһэрбэтэҕэ. Нэһилиэк социальнай, экономическай олоҕор, культурнай-маассабай үлэни тэрийиигэ
эрчимнээхтик ылсан барбыта. Оччотооҕу кэмҥэ нэһилиэккэ ыытыллар бары хампаанньа, үлэлэр
тосту уларытыллан, саҥа көрдөбүлгэ- военнай ыллыкка киллэриллибитэ. Төһө даҕаны олоххо-
дьаһахха ыар балаһыанньа күһэйбитин иһин, дьонтон бэрээдэккэ, дисциплинаҕа уонна үлэҕэ
эппиэтинэс күүһүрбүтэ. Дьонтон нолуогу, түһээни, оборонаҕа араас өрүттээх көмөнү оҥоруу сору-
дахтара ирдэниллэрэ. Сэрии сылларыгар нэһилиэк дьоно оборона фондугар харчынан 5200 солк.
Заем облигациятынан 22620 солк. «Социалистическай саха сирэ» танковай колонна тутуутугар
24455 солк. облигациями 510 солк. көмөлөспүттэрэ. Оккупацияламмыт сирдэр нэһилиэнньэлэригэр
7445 солк. харчыны таһынан, сиэмэнэн27,35 ц. арыынан21 кг, этинэн 20 кг. бэриллибитэ. Лотереяҕа
сурутуу 24450 солкуобайгатиэрдиллибитэ. Фроҥҥа сылаас танаһы 259 устууканы, 13 баһыылканы
оҥорон ыыппыттара. Онон, барыта оборона фондугар 61550 солк. уу харчынан, 23130 солк. обли-
гациянан бэриллибитэ. 1941 сыллаахха «Кыһыл агроном», «Нэлим» колхозтар от поставкатын
100% толорон бараннар, оту абаансанан туттарыыга киирбиттэрэ. Ити сыл «Кыһыл маяк» колхоз
чилиэннэрэ заемна суруттарыыларын атырдьах ыйын 15 күнүгэр 100% төлөөбүттэрэ. Эмиэ ити
сыл төһө да уот кураан сатыылаатар, «Куотука» колхоз 377 т. оту оттообута. Нэһилиэк государ-
ственнай былаанын толоруутугар кырата суох кылааты киллэрбит «Кыһыл маяк» колхоз
балыктыыр биригээдэлэрин биригэдьиирдэрэ Митрофан Васильевич, Афанасий Алексеевич Бур-
цевтар буолаллар. Бу биригээдэлэр государствоҕа балыгы туттарыы былааннарын сылын аайы
аһары толороллоро. 1942 сыл Дмитрий Никандрович Копырин председателлээх «Кыһыл маяк»
колхоз балыктыыр биригээдэтэ, биригэдьиир М.В.Бурцев 4-с кварталлаах балык гос.былаанын
165% толорбутун иһин, республикатааҕы бочуот кинигэтигэр киллэриллибиттэрэ уонна ССРС нар-
комрыбпром, Якутрыбтрест көһөрүллэ сылдьар кыһыл знамятынан, итиэннэ 1500 солк.харчынан
бириэмийэлэммитттэрэ. Оттон Бурцев Афанасий Алексеевич Саха АССР Верховнай Советын

119