Page 120 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

1 ' Дойдум - Уус-Алдан Хорою ......... ......... ...= ..... - ... —

йыытынан сэриигэ кыттыбыта. Сэриини Дзамын-Удэ диэн сиртэн саҕалаабыта. Армияҕа 1944 с.
саҕалаан 6 сыл биэс ый устата службалаан 1950 сыл алтынньы ыйга дойдутугар кэлбитэ.
Бурцев Яков Митрофанович рядовой саллаат, 1943 с. бэс ыйын 3 күнүгэр армияҕа ыҥырыллан
баран, МНР-га Чойбалсан куоракка 17-с армия 20-с особай полевой управление ротатыгар сыл-
дьан, военнай ыскылааттары харабыллаабыта. 1949 сылга диэри ити армияҕа сылдьан Южнай
Сахалинна, Приморскай кыраай советскай Гавань ыскылааттарыгар Американскай массыыналар
саппаас частарын харабыллааһыҥҥа сылдьыбыта. Армияҕа барыта алта сыл службалаабыта.
Японияны утары сэриигэ Слепцов Василий Романович, Крылов Дмитрий Гаврильевич 2-й, Бурцев
Михаил Петрович буоланнар Маньчжурия уута суох кумах куйаардарынан, Хинган сис хайатын
туораан, Японияттан Китай куораттарын босхолоспуттара.
Биһиги нэһилиэкпит Японияны утары сэриигэ кыттыбыт 22 буойуннара бука барылара Забай-
кальскай фронт 36-с, 39-с, 53-с, 17-с армияларын чаастарыгар сылдьан Монголия народнай рес­
публика сэриилэрин кытта холбоһон, империалистическай Японияны үлтүрүтүспүттэрэ. Бу фроҥҥа
арҕаа Германияны кыайбыт үгүс ахсааннаах сэриилэһэр армията кэлэн холбоспута. Ол иһигэр
53-с армия састаабыгар 6-с гвардейскай танковай армия баара. Биһиги буойуннарбыт төһө даҕаны
күүстээх механизированнай чаастар япон бөҕөргөтүнүүлээх оройуоннарын Хайлары, Холун Ар-
шаны, Дзамын-Удэни, Калганы, Чифыны үлтү тэпсэн ааспыттарын иһин, япон саллааттарын хаал-
быт сэриилэрин бөлөхтөрүн ыраастааһыҥҥа кыттыбыттара. Япон квантунскай армиятын ыскы-
лаатгарын харабылларын устан солбуйбуттара, собуоттары харабыллаабыттара, пленнэйдэри тутан
Союзка таһаартаабыттара. Сэрии төһө да уурайан, капитуляция илии баттаммытын үрдүнэн,
сэриилээн ылыллыбытулахан куоратгарга: Цицикар, Харбин, Чанчунь, Тунляо, Мудеан/Шеньян/
, Чифын, Жэхэ, Калган о.д.а. куораттарга тиийтэлээбиттэрэ. Илин сэриигэ кыттыбыт бары 22
буойуннар Японияны кыайыы иһин медалларынан наҕараадаламмыттар. Кинилэр истэригэр Ор­
лов Н.А., Гуляев А.Л. Монголия народнай республикатын «Японыц ялсны төлөө медал» /Победа
над Японией, мы победили/ медалларынан, Хинганы туорааһын иһин И.В.Сталин махтал суругунан
наҕараадаламмыттара. Орлов Н.А. «Отличный минометчик» диэн значогунан бэлиэтэммитэ.
Японскай империализм сэриитэ хотторуулаах тахсан, 1945 сыл балаҕан ыйын 2-с күнүгэр
капитуляция туһунан акта илии баттаммыта. Уонунан холбоһуктар уонна чаастар Хинганскай,
Мукденскай, Порт-Артурскай диэн бочуоттаах ааттара иҥэриллибиттэрэ. ССРС Верховнай Сове­
та, биһиги уопсай өстөөхпүтүн - империалистическай Японияны утары сэриигэ боевой сорудаҕы
туйгуннук толорбутгарын иһин, элбэх генералларга, офицердарга, рядовой саллааттарга уонна
Монголия народнай армиятын главнай командующайынан маршал Чайболсанна Суворов 1-гы
степеннээхорденынан, политуправление начальнигар Ю.Цеденбалга, Кутузов 1-гы степеннээх
орденынан, генерал-лейтенант Ж. Лхагвасурэнна Суворов 2-с степеннээх орденнарынан наҕараадалаабьгга.
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар фронна сылдьан сэрии толоонугар охтубут
67 буойуннартан ураты, элбэх фронтовиктар контузияланан, илиилэрэ, атахтара тостон, харахта-
рынан көрбөт буолан, о.д.а. эмсэҕэлээһиннэри ылан дойдуларыгар эргийбиттэрэ. Элбэх фронтовик
тымныйыыттан, оһоллонуутган, сыырастан уопсай ис орган, нерва, сүһүөх, хондуруос, ревматизм
о.д.а. ыарыыларга тэбиллэн кэлэн эрдэ үйэлэммиттэрэ.
Иккис Аан дойду Улуу сэриитин содулуттан оҕустарбатах ыал ахсааннаах, арааһа суох да
буолуо. Үгүс ыал биир уол оҕолоохторун бииринэн, сорохтор иккилии да оҕолорун мэлиппиттэрэ.
Биһиги нэһилиэктэн, Илин Бырдьаҕа олохтоох Орлов Иван Дмитриевич оҕонньор дьиэ кэргэниттэн
ордук эмсэҕэлэммит хаһаайыстыба суох.
Иван оҕонньор 1942 с. үс улахан уолаттарын: Семены, Михаил I, Михаил II армияҕа атаарарыгар
70 саастааҕа. Ийэлэрэ Александра Акимовна сэрии иннинэ ыалдьан өлбүтэ. Улахан уола Семен
кэргэнэ Ефросиния Гаврильевна сэрии иннинэ өлбүтэ. Киниттэн икки уоллаах кыыс тулаайах оҕолор
хаалбыттарын, эдьиийдэрэ Евдокия уонна Ирина Уйбаан оҕонньор кыргыттара көрөн хаалбыттара.
Икки Мэхээлэлэр кэргэннэнэ иликтэрэ. Нөҥүө сылыгар 1943 с. аччыгыйуола Егор ынырыллыбыта.
Улахан кыыһа Ирина кэргэнэ Иван Пухов диэн сэрии иннинэ өлбүтэ. Иккис кыыс Евдокия кэргэнэ,
Егор Копырин 1942 с., үһүс кыыс Парасковья кэргэнэ Гаврил Семенович Тролуков 1941 сыл
атырдьах ыйын 15 күнүгэр сэриигэ ынырыллан барбыттара. Онон, 1941 с. биир күтүөтэ, 1942 с.
үс төрөппүт уола, өссө биир күтүөтэ сэриигэ ыҥырыллыбыттара. 1943 сыл биир төрөппүт уола,
барыта 6 лонкур эр бэртэрэ биир балаҕаҥҥа дьукаах олорон сэриигэ аттаммыттара. 1942 сыл
алтынньы ыйга улахан уола Семен немеһи кытта сэриигэ сураҕа суох сүппүтүн туһунан Хоро
сэбиэтигэр биллэрии кэлбит. Ити сыл күһүнүгэр күтүөтэ Копырин Егор Никандрович Калужскай
уобалас Жиздринскэй оройуонун Пузановка дэриэбинэтин көмүскээһиҥҥэ геройдуу охтубут уонна

116