Page 139 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

= = = = = = = = = = = .................... = = = ...... Хоро нэһилиэгин историята — ... = ....... =.:.............. .......
бочуотунай грамотатынан наҕараадаламмыта. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар
колхоһугар бастын болуотунньук буолан «Үлэҕэ килбиэнин иһин» медалынан наҕараадаламмыта.
Ийэтэ эмиэ Чаран Андросовтарыттан төруттээх Евдокия Егоровна диэн бэрт сытыары сымнаҕас,
бытааннык сыыйан санарар, дьонҥо-сэргэҕэ улаханнык убаастанар киһи этэ. «Кыһыл маяк» кол-
хозка сайынын итии аһылык оҥоруутугар үлэлиирэ. Дьиэтигэр-уотугар олус ыалдьытымсах, үчүгэй
минньигэс астаах хаһаайканан биллэрэ. Бу дьиэ-кэргэннэ биэс оҕо төрөөбүтэ. Саамай аччыгыйдара
этэ. Оҕолортон Николай соҕотоҕун хаалбыта. Атыттара бары ыалдьан өлбүттэрэ. Николайы
таптааннар Ньукаа дииллэрэ.
Николай 1923 с. Хоро нэһилиэгэр Чараҥҥатөрөөбүтэ. Чаран начальнай оскуолатыгар тоҕустаах
уол үөрэнэ киирбитэ. Үөрэҕэр туйгун сыанаҕа үөрэммитэ. Пионерга киирбитэ. Уот кыһыл хаал-
тыстаах, хаалтыһыгар значоктаах, ыраас сэбэрэлээх, кэлбит-барбыт сытыы уолу ымсыыра, ор-
дугургуу көрөрбүт. Пионерскай дружина салайааччыта, пионер баһаатайа, БГТО, ГТО, Вороши-
ловскай стрелок значоктаах уол куруутун оҕолор ортолоругар салайааччы, тэрийээччи быһыытынан
сылдьар буолара.
Ньукаа Чаран начальнай оскуолатын уонна Мүрү ситэтэ суох орто оскуолаларын туйгун сыа-
наҕа үөрэнэн сэттэ кылааһы биэс сыл үөрэнэн бүтэрбитэ. Оскуолаҕа үөрэнэр сылларыгар комсомол
чилиэнэ буолан, оскуола общественнай олоҕор активнайдык кыттыбыта.
Сэттэ кылааһы бүтэрэн баран төрөөбүт «Кыһыл маяк» колхоһугар «кыһыл муннук» сэбиэдис-
сэйинэн үлэлээбитэ. Бу сылларга Ньукаа билиитэ-көрүүтэ кэҥээн испитэ. Колхозтаахтар ортоло­
ругар агитационнай маассабай үлэ араас көрүҥнэринэн нэһилиэнньэ киэҥ аранатыгар тиһигин
быспакка үлэлээбитэ. Мин билинҥээҥнэ диэри өйбер диринник хатанан хаалбыт агитационнай үлэ
саамай күүскэ ыытыллар кэмнэринэн сааскы ыһыы, отүлэтин, бурдук хомуурун курдук эппиэттээх
хампаанньаларга, дьон культурнай отууларга түмсүбүт, күргүөмнээх көхтөөх үлэ күөстүү оргуйар
кэмнэригэр, бу политическай суолталаах үлэлэргэ дьон активнаһын өрө көтөҕөрө сыаллаах агита­
ция бары средствота күүскэ туһаныллара. Ол курдук лозуннар, плакаттар, истиэнэ хаһыата, боевой
листоктар, көрдөрүүлээх доскалар, лекциялар, дакылааттар, дорҕоонноох аҕыылар үлэни кытта
сибээстээх идеологическай үлэлэр дирин ис хоһоонноохтук ыытыллара. Концердар, маассабай
оонньуулар, көрдөөх, ардыгар киһи куйахата күүрэр араас иччилэр, абааһылар да тустарынан
омуннаах сэһэннэр да баар буолаллара. Дьэ, ол иһин кырдьаҕас да, ыччат да культурнай отууттан
арахсыан баҕарбат этэ. Киһи барыта ыарахан күнүскү үлэттэн сылаарҕаабыт чинчилэрэ биллибэт,
көстүбэт этэ. Дьон барыта күлэ-үөрэ, хаадьылаһа сылдьар буолара. Үлэ күннээҕи нуорматын
толорор туһугар дьулуур улахана. Киһи барыта үлэҕэ ымсыыран баҕаран туран үлэлиирэ.
Көҕүтүһүү, сүүрүү-көтүү. Мин киниттэн хаалбатарбын диэн үлэҕэ өрө күүрүүлээхтик, үрдүк
патриотическай таһымнаахтык, хаачыстыбалаахтык уонна ситиһиилээхтик үрдүк оҥорумтуо-
лаахтык барара. Манна Ньукаа салайан ыытар «кыһыл муннугун» үлэтэ колхозтаахтарга киэҥник
биллэр буолан барбыта, күргүөмнээх үлэ күөстүү оргуйар сиригэр күүтүүлээх ыалдьыт буолбута.
Колхозтаахтар итинник көхтөөх уонна көрдөөх үрдүк оҥорумтуолаах патриотическай хам-
сааһыннарын, кырыыстаах немец омук гитлеровскай армиятын хаан олбохтоох сэриитэ быспыта,
сут-кураан сатыылаабыта. Ити саҕана Ньукаа Уус-Алданнааҕы массыына тракторнай стан-
циятыгар тех.секретарь дуоһунаһыгар үлэлии барар. Ити 1941 сыл этэ. 1942 сыл от ыйын 17
күнүгэр Чурапчытааҕы военкоматынан ыҥырыллан, Кыһыл Армия кэккэтигэр киирэн фронна
аттанар.
«Уус-Алдан оройуонун комсомольскай тэрилтэтин ииппит уола Николай Бурцев Курскай ту-
һаайыытыгар 1943 сыл кулунтутаргатиийбитэ. Кини итиннэ младшай лейтенант званиелаах этэ.
303-с стрелковай дивизия 845-с стрелковай полкатыгар взвод командирынан анаммыта. Гитле-
ровецтар Курскай Тоҕойго кыргыһыыга хотторон бараннар, биһиги сэриилэрбит кимэн киириилэрин
тохтотор сыаллаах Донбасстан үс танковай дивизияларын аҕалбыттара. Онон атырдьах ыйын
11,12,13 күннэригэр хаан тохтуулаах, быһаарыылаах кыргыһыылар буолбуттара. Манна комсо­
молец, младшай лейтенант Николай Семенович Бурцев ийэ дойдутугар бэриниилээхтик кыргыс-
пыта. Ону биир маннык докумуон туоһулуур. «Табаарыс Бурцев 1943 сыл атырдьах ыйын 12
күнүгэр Каменная Яруга диэн сэлиэнньэ иһин сэриилэһиигэ биир күн устата өстөөх түөрт атаака-

135