Page 143 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

--------- Хоро нэһилиэгин историята .... =

уонус сыллардаахха «Маленков» уонна «Маяк» колхозтарга бырабылыанньа солбуйар пред-
седателинэн, ферма сэбиэдиссэйинэн, биригэдьииринэн үлэлээбитэ. 1972 сыллаахха пенсияҕа тахсан
баран, икки сыл колхозка ревизиялыыр комиссияны салайбыта.
«1942 сыллаахха бэс ыйын 22 күнүгэр сэриигэ ынырыллар бэбиэскэни туппутум. Партия чи-
лиэнигэр кандидатынан киирбитим биир сыла туолбут кэмэ этэ. Быһа Уралга тиийэн, Челябинскай
куоракка 18-с хайыһар биригээдэтигэр хас да ый байыаннай үөрэҕи барбытым.
Сэриигэ маҥнайгы сүрэхтэниим төрдүс мотомеханизированнай биригээдэ састаабыгар Таганрог
куорат таһыгар буолбута. Онно элбэх хаан тохтуулаах, өлүүлээх-сүтүүлээх кыргыһыы барбыта.
Мин уҥа илиибэр бааһырбытым. Хонуутааҕы санчааска эмтэнэн баран, салгыы сэриилэһэ бар­
бытым. Хаттаан Донбасс куораттан сэриилэһэн Бастакы, Иккис, Үһүс Украинскай уонна Үһүс
Белорусскай фроннар састааптарыгар киирсэн, сэрии кыайыынан түмүктэниэр диэри автоматчи-
гынан, ручной пулеметчигынан, минометчигынан сылдьыбытым, кэлин артиллерийскай чаас сас­
таабыгар сэриилэспитим.
Каховка куораты босхолооһунна аны хаҥас илиибэр бааһырбытым. Эмтэнэн тахсан, Крымы
босхолооһунҥа уонна көмүскээһиҥҥэ кыттыбытым, инники кирбиигэ ручной пулеметчигынан
уһуннук сылдьыбытым. Өстөөх биһигиттэн 300-400 метрдээх сиргэ сытара. Сотору-сотору атаа-
калыыра. Ону төттөрү охсон иһэрбит. Өстөөх самолеттара үрдүбүтүнэн көтөн ааһан, биһиги
тыылбытын бомбалаан төннөллөрө. Биирдэ немец самолеттара үрдүбүтүнэн намыһахтык көтөн
кэлбиттэрин бары күргүөмүнэн ытыалаан биир самолету суулларбыппыт. Бу дойдуга түүнүн
хаардыыра, тоҥороро, сүрдээх тыаллаах-куустаах буолара, аны күнүһүн ардаан турара. Сииктээх
окуопаҕа сытан олус диэн тоҥорбут-хатарбыт. Сыыстаран, улаханнык ыалдьаммын, эмиэ
госпиталга киирбитим.
Эмтэнэн тахсан баран, бэйэм чааспын кыайан сиппэккэ, артиллерийскай чааска түбэспитим.
Артиллериһынан сылдьан Бессарабияны, Румынияны, Венгрияны, Польшаны босхолоспутум.
Кыайыы күнүн Германия сиригэр көрсүбүтүм».
1989 сыл, ыам ыйа.

Удьуор салҕааччы

Буолан ааспыт Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии Саха сирин хайа ыалын тумнубута баарай?
Ол сэрии содула Хоро нэһилиэгин Мүрү илин баһыгар олохтоох Турантаев Василий Алексеевич
диэн 7 оҕолоох ыалы эмиэ хаарыйбыта. Василий Алексеевиһы Хааппа уола диэн ааттыыллара.
Кини 1929 сыллаахха саас ыам ыйыгар оһолтон өлбүтэ. Кэргэнэ 2-с Байаҕантай Холлоҕостоох
үрэҕэр төрөөбүт Охлопкова Мария Петровна диэн этэ. Кини 1943 с. олунньу ыйга ыалдьан өлбүтэ.
Улахан оҕолоро Семен 1910 сыллаахха төрөөбүтэ. 1938 сыллаахха «Кыһыл маяк» колхозка чи-
лиэнинэн киирбитэ. Армияҕа ынырыллыар диэри колхоз хонуутун араас үлэтигэр активнайдык
кыттан үлэлээбитэ. 1941 с. атырдьах ыйын 11 күнүгэр бэбиэскэлэнэн сэриигэ аттаммыта. Сэриигэ
Москва анныттан Харьков куоракка тиийэ улахан кыргыһыыларга кыттыбыт. Ол сэриигэ снаряд
эстиититтэн контузияланан дойдутугар кэлэн, ол охсуутуттан ыалдьан 1943 сыл бэс ыйын 25 күнүгэр
күн сириттэн сүппүтэ.
Иккис оҕолоро Мэхээлэ 1912 сыллаахха төрөөбүтэ. Үөрэҕэ суох. 2 уол, 2 кыыс оҕолооҕо. 1942
с. Покровскайдааҕы кирпииччэ собуотугар үлэ фронугар военкоматынан бэбиэскэлэнэн баран
үлэлээбитэ. Дойдутугар тонной кэлэн «Маленькое» аатынан колхозка үлэлии сылдьан, 1958 сыл­
лаахха ыалдьан өлбүтэ. Ылдьаана диэн хоту дойду кыыһа кэргэннээҕэ. Үһүс оҕо Мотрена. 1913
сыллаахха төрөөбүтэ. Үөрэҕэ суох. Оройуоннааҕы Промкомбинакка үлэлээбитэ. 1959 сыллаахха
ыалдьан өлбүтэ. Төрдүс оҕо Фекла. 1918 сыллаахха төрөөбүтэ. Үөрэҕэ суох. Кэргэнэ Бурцев
Семен Афанасьевич «Кыһыл маяк» колхоз босхоломмут ревизионнай комиссиятын предсе-
дателинэн үлэлии сылдьан, 1942 сыл от ыйын 23 күнүгэр армияҕа ынырыллыбыта. Кини Москва
анныттан Гжатскай туһаайыытынан сэриилэһэ сылдьан үстэ баас ылан госпиталга киирэ-киирэ
эмтэнэн баран, ол сэриигэ ылбыт баастарыттан үтүөрбэккэ сытан, 1943 сыл балаҕан ыйын 23

139