Page 207 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

= = = = = = = = = = = = = = Хоро нэһилиэгин историята: : ------------------ :—
Ылдьаа чугас доҕотторунаан искусство эйгэтигэр Федор Потапов С.Д.М.Т. өр кэмнэ главнай
режиссерунан үлэлээбитэ. Афанасий Петров, Гаврил Колесов биир дойдулааҕа бииргэ үөскээбит,
үөрэммит доҕоро артист Дмитрий Копырин ырыаһыт Марина Попова этилэр. Ылдьаа бу нэһилиэккэ
В.Н. Мигалкины, Н.А. Орловы кытта өр кэм доҕордоспута уонна сынньаланнарын бииргэ атаа-
раллара. Убайым Ылдьаа доруобуйата уопсайынан эдэр эрдэҕиттэн мөлтөх этэ, олорбут кылгас
олоҕун устатыгар уонча араас операциялары онотторбута.
1975 с. улаханнык ыалдьан балаҕан ыйыгар Москватааҕы Герцен аатынан исследовательскай
институкка ынырыллыбыт, онно 5 ый сыппыта, үс операцияны онорбуттара. Оччолорго бу инсти­
туту киэнник биллибит, аатырбыт хирург профессор Анатолий Пирогов салайар этэ. Уонна дэн
түбэлтэлэргэ бэйэтэ операция онорор этэ. Ылдьаа киниэхэ операцияланыан олус баҕарар этэ, ол
иһин миигин кини приемугар киирэ сатаа, кэпсэт, көрдөс диирэ. Мин маҥнайгы сорунуубар про­
фессор олох чугаһаппатаҕа, эмтиир бырааһа операциялыаҕа диэбитэ. Убайым наһаа хомойбута,
саната-инэтэ суох буолан хаалбыта. Онтон биирдэ миигин ыҥыран ылан баран, эппитэ: «Пироговка
өссө киирэ сырыт мин манна барытын билэ сытабын, улаханнык ыалдьар дьон киниэхэ манньа
биэрэллэр, мин харчы биэриэм»- диэбитэ, онуоха мин: «Ылдьаа, кэбис, мин сатаан биэриэм суоҕа,
сатаныа суоҕа», - диэбитим. Онуоха Ылдьаа: «Эһиэхэ ыалдьыбат дьонно оннук», - диэбитэ уонна
уна диэки хайыһан баран ытаабыта. Онуоха мин ыксааммын: «Илья, ытаама Пироговка киириэм»
- диэбитим. Ылдьаа хараҕын уутун соттубута.
Ылдьаа олоруон наһаа баҕарар этэ. «Оо, саатар биир сыл олорбут киһи», - диирэ. «Мин хайаан
да дойдубар тыыннаах тиийиэхтээхпин» - диэн санаалааҕа. Ол эрэ баҕата туолан дойдутугар
тохсунньу ыйга тонной баран, сэтинньи 3 күнүгэр Якутскай куоракка өлбүтэ.
Мин убайым Ылдьааны 50 эрэ саастааҕын үөрэ-көтө, күлэ-үөрэ сылдьар мөссүөнүн өйдүү-
бүн. Бу бүгүн биһиги дойдулаахтарбыт Ылдьаа Уйбаанабыс төрөөбүтэ 70 сыла туолбутун кини
сырдык кэриэһигэр аналлаах биэчэр тэрийбиккитин, кырдьык Ылдьаа Уйбаанабыс кылгастык
олорон ааспыт артист быһыытынан бэлиэтээбиккитин кини туе бэйэтэ дьонно ытыктанара, кини
театр сценатыгар оонньообут оруоллара, суруйан хаалларбыт пьесалара билигин да умнубаттар,
күн бүгүнүгэр дылы народнай театрдар, тыатааҕы культура дьиэлэригэр туруоруллан сэҥээриини
ылаллар, ити барыта көрдөрөр кырдьык кини уһулуччулааҕын ол да иһин кинини билэр дьонноро
өйдүүллэрин, умнубаттарын.
Ылдьаа төрөөбүт, үөрэммит, сүүрбүт-көппүт нэһилиэгин сиригэр кини кэриэһин үйэтитэр
сыалтан бу культура дьиэтин И.И. Находкин аатын культура киинигэр иҥэрбиккитигэр өссө төгүл
ис сүрэхтэн махтанабыт.
Ылдьаа тыыннааҕа буоллар, 70 сыллаах юбилейын бэлиэтии манна бэйэтэ кэлэн туруо этэ,
өссө да элбэҕи айбыт, суруйбут буолуо этэ. Кини эрдэ биһигиттэн барбыт. Кинини төрөөбүт,
үөрэммит Хоро нэһилиэгин олохтоохторо, өйдүү-саныы ахта сылдьалларыгар улахан баһыыба
махтал. Бүтэһикпэр Михаил Афанасьев суруйбут ахтыытыгар хас даҕаны пууннаах Ылдьаа Уйбаа­
набыс кэриэһин үйэтитэр сыалтан бэйэтин санаатын суруйбут этэ. Ити пууннартан төһөтө эмэ
олоххо киирэригэр баҕаран туран Ылдьаа Уйбаанабыс олоҕун уонна үлэтин, киэҥник сырдатгахха
диэҥҥэ маннайгы хардыыны оҥорорго оҕолорун кытта сүбэлэһэн баран, аҕаларын, убайым сыана-
ламмыт хонуктан кини суруйбут пьесаларын, рукописьтарыттан.

Ылдьаа Нохуоккун

Илья Иванович Находкин 1926 сыллаахха Уус-Алдан улууһун Хоротугар кулун тутар 23 күнүгэр
күн сирин көрбүтэ. Мин барыллаан, дьонум Илья Находкины туох-ханнык иннинэ Павка Корчагин
оруолугар көрбүт уонна улаханнык сөбүлээбит буолуохтааххыт. Оччотооҕу оҕо-ыччат барыта
латыын алфавитынан тахсыбыт, таһыгар «Ыстаал хайдах хатарыллыбытай» диэн көмүс суруктаах
халыҥ кинигэни олус умсугуйан туран аахпыта чахчы. Онно умсугуйбут Павка Корчагиммын
Саха театрыгар Илья Находкин оонньообутун көрбүтүм. Тоня Туманованы оччотооҕуга эдэркээн
бэйэлээх Ирина Максимова оонньообута. Находкин чахчы чаҕылхайдык оонньоото быһыылааҕа,

203