Page 208 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

1 1 ... = ---------- Дойдум - Уус-Алдан Хорою = = 1 = = = = .... = = = = = = = =

биһиги бары Сэргэлээххэ кини эрэ туһунан кэрэхсээн кэпсэтэр, уулуссаҕа көрдөхпүтүнэ ити Павка
Корчагин сылдьар дэһэр этибит. Эрилик Эристиин «Маарыкчаанын ыччаттарын» эмиэ бары умсу-
гуйан аҕай аахпыт кинигэбит. Коля Маносовы эмиэ Илья Находкин оонньообута оччотооҕу дьон
өйүгэр күн бүгүҥҥээнҥэ диэри иҥэн сылдьар. Онтон кэлин үгүс оруолларга талааннаахтык оон-
ньообут Илья Находкины билбэт Саха көрөөччүтэ суох буолуохтаах.
Мин 1962 сыллаахха Саха университетын Саха салаатын бүтэрэн баран, Ойуунускай аатынан
театрга литературнай салаа сэбиэдиссэйэ диэн үлэҕэ анаммытым. Били ыраахтан көрөн биһириир,
талааныгар сүгүрүйэр Илья Находкиммын аны адьас чугастык билэр, бииргэ үлэлиир буолбутум.
Ылдьаа ылбаҕай тыллаах-өстөөх, бэрт баһырхай майгылаах, омун-төлөн бөҕө киһи этэ эрээри,
үтүөкэннээх доҕор, уйан куттаах, амарах сүрэхтээх, быһата, мааныкалаах киһи этэ. Кини мин
театрга киирэрбэр хайыы-үйэ Саха АССР үтүөлээх артиһа уонна драматург буолбут, бэлиэр икки
пьесата театрга турбут этэ. Ол «Суол төрдүгэр», «Улахан доҕор» этилэр. Мин баарбар «Хабырыл-
ла Дьөгүөрэп» диэн гражданскай сэрии биллиилээх кыттыылааҕын туһунан пьесатын туруортар-
быта. Сүрүн геройу Лааһар Сергучев олус бэркэ толорбута.
Адьас соторутааҕыта диэри, ордук сытайан сэттэ уонус сылларга, ол аата И.Находкин «Хабы-
рылла Дьөгүөрэбин» суруйар кэмигэр гражданскай сэрии, сэбиэскэй былаас бастакы сылларын
олус тупсаран, геройдарын үрүҥ-кыһыл, үчүгэй-куһаҕан диэн уун утарыта туруортаан суруйар
кэм этэ. Бассабыык партиятын, сэбиэскэй олоҕу олохтуур дьону күлүм-чаҕыл тылынан ойуулаан,
саҥардан суруйуллуохтаах этэ. И.Находкин «Хабырылла Дьөгүөрэбэ» хаста даҕаны көннөрүл-
лүбүтүн үрдүнэн, итинник «лаахтааһынтан» куота сатааһыннаах этэ. Кини Хабырыллата оччотооҕу
олох сиэринэн, «дьоруойдуу», «бартыһаанныы» бардамнык да тутуннар-хабыннар, кэм амарах
сүрэхтээх, уйан куттаах, букатын үөрэҕэ суох саха киһитэ майгылаах этэ. Спектаклы режиссер
Ф.Потапов драматург суруйбут хайысхатын уларыппакка, ордук дириҥэтэн персонажтары лаппа
байытан туруорбута оччотооҕу көрөөччүнү, бэл Дьөгүөрэби көрбүт, кинини билэр дьоннору, олус
үөрдүбүтэ, кэрэхсэппитэ.
Драматург И.Находкин барыта кылгас кэм иһигэр алта пьесаны суруйбута. «Күөрэгэйдээх
алааска» диэн элбэх ырыалаах, көрдөөх-күлүүлээх, водевильга хабааттар пьесатын 1964 сыллаахха
эмиэ Ф.Потапов туруорбута. Бу пьеса суруллуоҕуттан, спектакль буолан тахсыар диэри, театр
коллективын бүтүннүүтүн көҕүнэн бииргэ үлэлээн, ырыа, хоһоон бөҕөтүн эбии суруйтаран, режиссер
салалтатынан авторы кытта үлэлээһин холобура көстүбүтэ. Оччолорго миэхэ, театрга сана үлэлээн
эрэр киһиэхэ, бу олус умсугутуулаах, уһуйуллуулаах үлэ этэ.
Ньурбатааҕы Саха драматическай театрыгар 1974 с. режиссер С.Слепцов туруорбут «Олоҕун
иннигэр» диэн И.Находкин итинник ааттаах пьесатынан спектакль театр репертуарыгар ор сылдьы-
быта, гастролга үгүс оройуоннарга ситиһиилээхтик көрдөрүллүбүтэ. Сүрүн оруолу талааннаах
артистка Валентина Николаева толорбута спектаклы ордук дириҥ ис хоһооннообута, үрдүк уус-
уран таһымнаабыта.
И.Находкин тиһэх үлэтэ «Оонньоммотох оруол» пьеса этэ. Маны Ылдьаа сана чочуйан
бүтэрээри сылдьан ыараханнык ыалдьан хаалбыта. Суох буолар сылыгар Илья Находкин биэс
уон сааһын туолбута. Букатыннаахтык охтуутун охто сыттаҕына, 1976 с. кулун тутар 23 күнүгэр
Саха биир талааннаах киһитэ, СР үтүөлээх артиһа, драматург И.Находкин юбилейын бэлиэтии
доҕотторо, театр дьоно кини дьиэтигэр тиийбиттэрэ. Кини тиһэх суруйуута «Оонньоммотох оруол»
бу дьыл туруоруллубута. Билигин даҕаны быһа тардыллан сотору-сотору оонньоно сылдьар. Театр
сценатыгар, гастролга бэрт уһуннук, ситиһиилээхтик оонньонно. Кини пьесалара билигин даҕаны
народнай театрдарга үгүстүк туруоруллаллар. Онон Илья Находкины драматург быһыытынан
күн бүгүҥҥү көрөөччү билэр.
Артист И.Находкин Ойуунускай аатынан Саха театрыгар отут икки сыл устатыгар үлэлээн-
айан биэс уонтан тахса оруоллары, Саха драматургиятыттан «Сайсары» Сатараалыттан, Наара
Суохтан («Наара Суох» И.Гоголев) Софрон Данилов «Сахалар ааттарыттан» драматыгар Платон
Ойуунускайгатиийэ талааннаахтык оонньотоолообута. Тылбаастаммыт драматургияҕа көрөөччү
өйдүүр буолуохтаах И.Находкин «Сүтэрсибэт сүрэхтэр» диэн А.Корнейчук драматыгар итальянец
Антонио Террачини, Ф.Шиллер «Уодаһын уонна таптал» трагедиятыгар Вурм, В.Шекспир

204