Page 23 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

Хоро нэһилиэгин историята г::::::::::::::::::::::::::,: ... ...................

Нэһилиэк үоскээһинэ
Аҕа уустара

Бороҕон Волоһа 1721 сыллаахха улуус быһыытынан дьыалаҕа киирбит. Х1Х-с үйэ сакатыгар
улууска биир кулуба, 2 быыбарнай кулуба, биир улуус суруксута иккилии сылга болдьохтоон
быыбарданар эбиттэр. Онон Томтор бырааба дьиэтэ тутуллубут. Нэһилиэктэргэ родовой управалар
тэриллибиттэр. Оччолорго 12 нэһилиэк, 44 аҕа уустара бааллара. Улууһу кулуба, нэһилиэги ста­
роста (кинээс), аҕа ууһун старшиналар (чаччыыналар) салайаллар эбит. 1897 с. биэрэпискэ 13
нэһилиэк, 49 аҕа ууһа баара. Хоро нэһилиэгэр 1897 сыллаах биэрэпис быһыытынан, үс аҕа уустааҕа:
Бырдьа аҕатын ууһа, Хоро аҕатын ууһа, Торбос аҕатын ууһа. Ол кэмнэ нэһилиэк 161 хаһаайыс-
тыбалаах эбит. Ити хаһаайыстыбаларга 420 эр киһи, 455 дьахтар, үс нуучча эр киһи, 2 нуучча
дьахтара бааллара бэлиэтэммит. Ол иһигэр Бырдьа аҕатын ууһугар: 119 эр киһи, 117 дьахтар.
Хоро аҕатын ууһугар: 194 эр киһи, 207 дьахтар. Торбос аҕатын ууһугар: 103 эр киһи, 119 дьахтар
бааллар эбит. Барыта нэһилиэк үрдүнэн 881 киһи суруллубут.
Хоро удьуора буолар Алампаттан тахсыбыт Бырдьа аҕатын ууһугар олохтоох халыҥ аймах
Бурцевтар үөскээн тэнийбиттэр. Алампа удьуора 1930-с сылларга диэри өбүгэлэрин олорбут
сирдэригэр ханна да хамсаабакка олорбуттар. Эгий оҕонньортон аахтахха, кинилэр билигин 11-12
киһи үйэтигэр сылдьаллар.
Алампа сэттэ уолаттарын саастарынан наардаатахха маннык:
1. Хааһы Баһылай-Кыстыга Ньамырҕатта кутуруга, сайылыга Үҥкүр көлүйэ соҕуруу өттө
(Халдьаайы). Уолаттара: Тайыла, Улахан Миитэрэпээн, Аччыгый Миитэрэпээн (М.В. Бурцев)
улууһугар хас да уочаракка кулубалаабыт, 1915 с. 83 сааһыгар өлбүт.
2. Хапсыкы Киргиэлэй - Кыстыга Быйды алаас, сайылыга Тоһоҕо күөл соҕуруу өттө. Уолаттара:
Көстөкүүн, Салбаныкы, Охонооһой, Микииппэр.
3. Быыкаанныыр Уйбаан - Уола Номуун.
4. Боропуокай - уол оҕото суох.
5. Ыстапаан - олорбут сирэ Илин Үрэххэ Тойон тамаҕын арҕаа өттө. Уолаттара: Бүрүүкэ
Охонооһой, Миитэрэй, Өтөх Охонооһой.
6. Хонор Уйбаан-уолаттара: Акыым, Алампа.
7. Суруксут Сүөдэр-олорбут сирэ Тоһоҕо күөл хоту өттө. Оҕото суох.
Халдьаайы аҕатын ууһугар Бурцевтары таһынан атын аҕа уустарын дьонноро бэрт өрдөөҥ-
нүгтэн олохсуйбуттара. Орулуоп Үрэҕэ дэнэр Дьэҥкиидэ үрэҕин салгыытыгар тоҕус оҕолоох До-
лоон эмээхсин бэрт былыргы сүрэхтэнии иннинээҕи кэмнэ олорбут эбит. Кини удьуордара Орловтар
диэн үксүлэрэ бэрт бөдөҥ-садаҥ, күүстээх- уохтаах халыкг соҕус аймах дьон. Лаҥхаайы ийэтин
ууһа Гуляевтар уонна итилэргэ хайаларыгар да киирсибэт туспа төрүттээх Конниковтар, Дьяч-
ковскайдар, Шариннар, Колосовтар олорбуттара. Кинилэри кытта сыстыһа Моххо Үрэҕин сүнньү-
НЭН үгүс өттө Ховровтар диэн туспа ийэ ууһа баара. Дьэҥкиидэ үрэҕин салаата Чыраанай Үрэҕэ
дэнэр. Ол эргин сирдэргэ Макеевтар, Поповтар, Бурцевтар. Илин Холлоҕостоох үрэҕэр Күччээдэ,
Лнаҕаһыннаах, Атырдьах Сэргэ уонна да атын сирдэринэн тарҕанан Находкиннар, Неустроевтар,
Охлопковтар туспа ийэ уустара буолан олорбуттара. Дьэнкиидэ үрэҕин бэтэрээ сүнньүгэр
Бурцевтары кьпта булкуһа Кривошапкиннар, Андросовтар, Конниковтар, Копыриннар олорбуттара.
Хоту диэки, Лөгөй ыпсыытыгар Чэкчээкээн ийэтин ууһа баара. Дьонноро Атласовтар, Петуховтар,
Дсггярсвтар, Заболоцкайдар. Мүрү Илин Баһыгар Аччыгый ууһа - Еремеевтар, Турантаевтар,
Тирьигнаах Атах соҕуруу өттүгэр Мындааба хонуутугар Сыҥаах нэһилиэгиттэн төрүттээх Наход­
ки! шар олорбуттара. 1930 с. диэри Халдьаайы Бырдьа аҕазчлн ууһун дьоно-сэргэтэ маннык тарҕанан
олорбуттар. Кэлин холбоһуктааһын саҕана Холлоҕостоох, Моххо, Чэкчээкээн ыалларын үксүлэрэ,
ОЛорбут сирдэрин хабаанынан атын нэһилиэктэргэ баран колхозтарга кииртэлээбиттэрэ.
Куула Бырдьа урут этиллибитин курдук, кэнники үөскээбит Аҕа ууһа ылан олорор сирэ Мүрү
Чпршгп, Нэлим үрэҕин сүнньэ, илин Ньүөҥнү күөлүгэр тиийэ, соҕуруу өттүнэн Бэрт-Ууһун кытта

19